Περιβαλλοντικές πολιτικές, Διακυβέρνηση, Πάρκο Τρίτσης Realpolitik στην ελληνική πραγματικότητα - Αναστασάκος Παρασκευόπουλος, Δημήτρης (Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο. Σχολή Αρχιτεκτόνων Μηχανικών, 2018)
Ο χώρος αποτελεί πεδίο επένδυσης και ανάπτυξης του καπιταλιστικού τρόπου παραγωγής, ενώ ταυτόχρονα πάνω του απεικονίζονται οι επικρατούσες πολιτικές, κοινωνικές, πολιτιστικές και οικονομικές συνθήκες. Ο χώρος και η φύση διαμορφώνονται και υποτάσσονται στη βούληση της ανθρώπινης κοινωνίας, με τρόπο τελεολογικό, σε μια κατεύθυνση ατελείωτης και χωρίς όρια οικονομικής ανάπτυξης, έτσι όπως επιβάλλουν οι σύγχρονες σχέσεις παραγωγής. Η σχέση αυτή άρχισε να διαμορφώνεται ως αντίληψη τον 17ο αιώνα, όταν η φιλοσοφική σκέψη που διαμορφωνόταν την περίοδο του διαφωτισμού, ήρθε να προσδιορίσει το νου και την ύλη, ως δυο διαφορετικά πράγματα, διαμορφώνοντας την πρώιμη θεωρία του υλισμού, που καθόρισε την επιστημονική προσέγγιση αλλά και γενικότερα την πορεία των ανθρώπινων κοινωνιών (Κονδύλης Παναγιώτης 1987; Παπακωνσταντίνου Δημήτρης 2014). Στην πορεία των χρόνων η σχέση, του νου- των ανθρώπινων κοινωνιών με την ύλη-την φύση-το περιβάλλον, απέκτησε ξεκάθαρα εξουσιαστικά χαρακτηριστικά. Πλέον, το βαθιά ριζωμένο καπιταλιστικό σύστημα, με την συνεχή αναζήτηση νέων πηγών, τρόπων και τόπων αύξησης του κέρδους, έχει προκαλέσει μια σειρά συνεπειών, μια εκ των οποίων αποτελεί και η περιβαλλοντική υποβάθμιση που οδηγεί τις ανθρώπινες κοινωνίες και το περιβάλλον το οποίο ζούνε, να επιβιώνουν στα πρόθυρα της εξαφάνισης. Η περιβαλλοντική υποβάθμιση έγινε αντικείμενο συζήτησης μετά τα μέσα του 20ου αιώνα, παρόλο που ήδη από το 18ο υπήρχαν επιστήμονες που μιλούσαν για συμβίωση με το περιβάλλον με στόχο τη διατήρηση των φυσικών αποθεμάτων. Στην κατεύθυνση του να βρεθεί ένας ‘’διακανονισμός’’ με την φύση, άρχισαν να διαμορφώνονται θεωρίες και πολιτικές για την αντιμετώπιση της περιβαλλοντικής κρίσης. Η βιώσιμη ανάπτυξη, το επικρατές μοντέλο περιορισμού της περιβαλλοντικής υποβάθμισης, όπως αυτή καθορίζεται εντός του υφιστάμενου καπιταλιστικού τρόπου παραγωγής και ανάπτυξης, φαίνεται να μην έχει αποτελέσματα, παρά τις ευρείες οικονομικές και κοινωνικές της διακηρύξεις. Η ζωτικής σημασίας, για το υφιστάμενο σύστημα, ανάγκη διόγκωσης των ρυθμών ανάπτυξης μέσω της σχέσης παραγωγής και κατανάλωσης, δείχνει να αποτελεί τροχοπέδη στην όποια θεωρητική προσπάθεια αλλαγής των σχέσεων παραγωγής και ανάπτυξης. Στα πλαίσια της βιώσιμης ανάπτυξης, οι περιβαλλοντικές πολιτικές επιχειρούν να διαμορφώσουν εκ νέου τη σχέση της κοινωνίας με το περιβάλλον, χωρίς όμως να διαταράσσουν τους ρυθμούς ανάπτυξης των αγορών. Στην εργασία αυτή επιχειρείται η διερεύνηση των περιβαλλοντικών πολιτικών και των εφαρμογών τους θίγοντας το πολιτικό περιεχόμενο της βιώσιμης ανάπτυξης, αλλά και την εφαρμογή της στο χώρο. Η προσέγγιση αυτή επιχειρείται να γίνει στο αστικό περιβάλλον και μέσα από έργα περιβαλλοντικής αναβάθμισης και εκπαίδευσης, σε περιοχές που έχουν υποστεί κάποιες μορφές υποβάθμισης ή αποεπένδυσης. Η περίπτωση μελέτης είναι το Πάρκο Αντώνης Τρίτσης στη δυτική Αθήνα. Η επιλογή αυτή γίνεται καθώς η Αθήνα και το Πάρκο Τρίτσης, τόσο χρονικά όσο και χωρικά, αποτελούν ένα ιδανικό παράδειγμα. Οι περιβαλλοντικές πολιτικές έρχονται να συναντήσουν χρονικά την ανάπτυξη ενός αστικού ιστού με έναν άναρχο τρόπο και ξέφρενο ρυθμό. Επιχειρείται λοιπόν να αναλυθεί η πορεία του Πάρκου, από την δημιουργία του μέχρι σήμερα. Στόχος είναι να γίνει μια κριτική ανάλυση στις συγκεκριμένες περιβαλλοντικές πολιτικές, αλλά και στους εκφραστές τους. Μέσω του παραδείγματος αυτού γίνεται μια προσπάθεια συσχέτισης των διεθνών εξελίξεων με αυτές της ελληνικής πραγματικότητας , λαμβάνοντας όμως υπόψη και τις ιδιαιτερότητες του τοπικού παράγοντα. Τα ερωτήματα που προκύπτουν ακολουθούν τη διαδρομή από τη γενική θεωρία προς το παράδειγμα μελέτης και αντίστροφα. Με τον τρόπο αυτό αναδεικνύονται με σαφήνεια ζητήματα που αφορούν τις αστικές σχέσεις, καθώς και οικονομικά και διοικητικά θέματα στη μελέτη περίπτωσης, τα οποία εκ νέου διαμορφώνουν τα ερωτήματα τα οποία θέτουν υπό αμφισβήτηση τη μεγάλη αφήγηση. Στην πορεία αυτή θίγονται ζητήματα που αναφέρονται σε περιβαλλοντικούς, οικονομικούς και κοινωνικούς παράγοντες, υπό την πολιτική σκοπιά του επιστήμονα, ως αυτός οφείλει. Ερωτήματα μπαίνουν σε σχέση με τον ‘’διακανονισμό’’ με τη φύση, την εφαρμογή και το περιεχόμενο των περιβαλλοντικών πολιτικών, το κατά πόσο είναι ‘’αληθής’’- ουσιαστική η προσέγγιση της βιωσιμότητας με καπιταλιστικούς όρους και τι διατίθεται να θυσιάσει η ‘’ανάπτυξη’’ στον δρόμο αυτό. Στην πορεία προκύπτουν αναβαθμισμένα ερωτήματα σε σχέση με το πολιτικό περιεχόμενο της ανάπτυξης , ποια είναι αυτή, ποιόν εκφράζει και σε ποιόν απευθύνεται. Η διερεύνηση αυτή επιχειρείται να γίνει τόσο σε σχέση με το χρονικό της εξέλιξης των πολιτικών αυτών, όσο και μέσα από τη σχέση που παρουσιάζουν οι διεθνής-εξωγενείς και οι εθνικοί-ενδογενείς παράγοντες, δηλαδή τη σχέση του τοπικού με το παγκόσμιο. Παράλληλα η έρευνα βασίζεται σε βιβλιογραφική έρευνα, ενώ καθοριστικής σημασίας είναι το υλικό που συλλέχθηκε από συνεντεύξεις με ανθρώπους και φορείς που σχετίζονται με το Πάρκο και την πορεία του μέχρι σήμερα.