Κοινωνικές και οικονομικές ωφέλειες από την ελεύθερη μετακίνηση στα Μ.Μ.Μ. - Εφαρμογή στην περιοχή της Αττικής - Μπιζέλης, Αλέξανδρος (Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο. Σχολή Αγρονόμων και Τοπογράφων Μηχανικών. Τομέας Γεωγραφίας και Περιφερειακού Σχεδιασμού, 2018)
Η αστικοποίηση, σε συνδυασμό με την κυριαρχία του αυτοκινήτου στις πόλεις, δημιουργεί μια σειρά προβλημάτων στην ανθρώπινη καθημερινότητα. Κυκλοφοριακή συμφόρηση, οδικά ατυχήματα, ατμοσφαιρική ρύπανση, ηχορύπανση, περιορισμένος δημόσιος χώρος, είναι οι βασικοί παράγοντες που βλάπτουν, άμεσα ή έμμεσα, την ανθρώπινη υγεία και την ποιότητα ζωής στις μεγάλες πόλεις και συγκεκριμένα στην μητροπολιτική περιοχή της Αθήνας. Τα φτωχότερα οικονομικά στρώματα βιώνουν σε πολλαπλάσιο βαθμό τις επιπτώσεις των παραπάνω, ενώ έρχονται αντιμέτωπα με τη διεύρυνση των κοινωνικών ανισοτήτων, ειδικά μετά το ξέσπασμα της οικονομικής κρίσης. Στην παρούσα εργασία διερευνάται η αντιμετώπιση των προβλημάτων αυτών, μέσω της καθιέρωσης της ελεύθερης μετακίνησης στα ΜΜΜ στην Αθήνα. Για την αξιολόγηση του μέτρου, χρησιμοποιήθηκε η κοινωνικοοικονομική ανάλυση κόστους οφέλους η οποία, σε αντίθεση με τη χρηματοοικονομική, εξετάζει όλες τις παραμέτρους (οικονομικές, περιβαλλοντικές, κοινωνικές, κλπ) ενός έργου, με σκοπό την μεγιστοποίηση του κοινωνικού οφέλους. Ακολουθεί ιστορική αναδρομή σχετικά με την ανάπτυξη των ΜΜΜ και παρουσίαση σημαντικών εργασιών που εξετάζουν την ελεύθερη μετακίνηση σε άλλες χώρες. Στο επόμενο κεφάλαιο περιγράφονται θεωρητικά και αναλύεται η μεθοδολογία της κοινωνικοοικονομικής ανάλυσης κόστους οφέλους και οι έννοιες της ελαστικότητας ζήτησης και της σταυροειδούς ελαστικότητας. Στη συνέχεια περιγράφεται η μεθοδολογία που χρησιμοποιήθηκε για την εφαρμογή της ελεύθερης μετακίνησης στην περιοχή της Αττικής και αναλύονται τρία διαφορετικά σενάρια. Στο πρώτο βασικό σενάριο (Α), εξετάζεται η πλήρης κατάργηση του εισιτηρίου χωρίς τη συνοδεία μέτρων πολιτικής περιορισμού του ΙΧ αυτοκινήτου. Στο δεύτερο (δυσμενές) σενάριο (Β) εξετάζεται η γενική μείωση των κομίστρων κατά 50 %, ενώ στο τρίτο (ευνοϊκό) σενάριο (Γ) εξετάζεται η πλήρης κατάργηση των εισιτήριων με παράλληλα μέτρα περιορισμού της χρήσης ΙΧ αυτοκινήτου. Ακολουθεί η αποτίμηση με οικονομικούς όρους Καθαρής Παρούσας Αξίας των ωφελειών (Μείωση ατυχημάτων, ατμοσφαιρικής ρύπανσης, μείωση κόστους χρήσης ΙΧ, ηχορύπανσης, κυκλοφοριακής συμφόρησης, εξοικονόμηση εξόδων τομέα έκδοσης και ελέγχου κομίστρου, άνοδος των κρατικών εσόδων από την αύξηση της κατανάλωσης) και του κόστους (απώλειες εσόδων από τα κόμιστρα και αύξηση των δρομολογίων για κάλυψη της αυξημένης ζήτησης). Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι τα οφέλη ανέρχονται σε 1.953.404.072,86 €, 2.025.383.044,88 € και 6.009.570.764,63 € για τα Σενάρια Α, Β και Γ, αντίστοιχα. Η ανάλυση ευαισθησίας έδειξε ότι η ελεύθερη μετακίνηση είναι βιώσιμη ακόμα και αν μειωθούν οι προβλεπόμενες ωφέλειες κατά 30%, 45% και 60%, για τα Σενάρια Α, Β και Γ αντίστοιχα. Συμπερασματικά, η ελεύθερη μετακίνηση είναι ένα κοινωνικά επωφελές και βιώσιμο μέτρο, το οποίο μπορεί να αποτελέσει βασικό τμήμα μίας πολιτικής που θα ενισχύει τα ΜΜΜ έναντι των ΙΧ, ειδικά αν συνδυαστεί με μέτρα περιορισμού της χρήσης ΙΧ και ενίσχυσης της συχνότητας των δρομολογίων των ΜΜΜ. Ακόμη η καθιέρωση της, θα βελτιώσει τη οικονομική θέση των κατώτερων στρωμάτων και θα αυξήσει την κινητικότητα τους. Λέξεις Κλειδιά: Ελεύθερη Μετακίνηση, Ελαστικότητα ζήτησης, Κοινωνικοοικονομική Aξιολόγηση Κόστους Οφέλους, Δημόσια Συγκοινωνία, Αστικοποίηση