Μη καταστρεπτικός προσδιορισμός και ταυτοποίηση των πιγμέντων και της τεχνικής κατασκευής σε πίνακες ζωγραφικής με τη χρήση φασματοσκοπικών μεθόδων - Σαβρανάκης, Κωνσταντίνος (Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο. Σχολή Χημικών Μηχανικών. Τομέας Επιστήμης και Τεχνικής των Υλικών (ΙΙΙ), 2017)
Αντικείμενο της διπλωματικής αυτής εργασίας αποτελεί ο μη καταστρεπτικός προσδιορισμός και η ταυτοποίηση των πιγμέντων και της τεχνικής εφαρμογής τους σε ζωγραφικούς πίνακες του Θεόφιλου Χατζημιχαήλ με τη χρήση φασματοσκοπικών μη καταστρεπτικών μεθόδων. Για το σκοπό αυτό, μελετήθηκαν τρεις ζωγραφικοί πίνακες του Θεόφιλου Χατζημιχαήλ, οι οποίοι χρονολογούνται από το 1928 έως το 1932. Οι πίνακες αυτοί συνθέτουν, μαζί με άλλους 83 πίνακες, μια συλλογή από ζωγραφικούς πίνακες τους Θεόφιλου Χατζημιχαήλ, η οποία ανήκει στο Μουσείο Θεόφιλου στη Βαρειά Μυτιλήνης, το οποίο σε συνεργασία με τη Διεύθυνση Συντήρησης Αρχαίων και Νεωτέρων Μνημείων του Υπουργείου Πολιτισμού και Αθλητισμού έχει αναλάβει τη συντήρηση των πινάκων της συλλογής αυτής. Προκειμένου να διερευνηθούν οι πίνακες αυτοί, εφαρμόστηκαν οι φορητές μη καταστρεπτικές μέθοδοι της Φασματοσκοπίας Φθορισμού Ακτίνων Χ (X-Ray Fluorescence, XRF) και της Φασματοσκοπίας Διάχυτης Ανάκλασης με οπτική ίνα (Fiber Optics Diffuse Reflectance Spectroscopy, FODRS). Τα πειραματικά αποτελέσματα έδειξαν ότι για την απόδοση των διαφόρων χρωματικών εντυπώσεων των πινάκων, ο ζωγράφος χρησιμοποίησε τις χρωστικές ουσίες: ultramarine, μίνιο, caput mortuum, κίτρινη ώχρα, ψημένη σιένα, πράσινη γη, μαλαχίτη, μαγνητίτη, λιθοπόνιο ή/και λευκό του ψευδαργύρου, λευκό του μολύβδου και λευκή γη. Για την επίτευξη των διαφόρων αποχρώσεων, ο καλλιτέχνης πραγματοποίησε ανάμειξη χρωστικών ουσιών. Από τις παραπάνω χρωστικές, οι λευκές χρησιμοποιήθηκαν και για την κατασκευή του στρώματος προετοιμασίας επί του καμβά. Ο μαλαχίτης ταυτοποιήθηκε μόνο σε πίνακα (Πίνακας Νο 66 «Η ποιήτρια Σαπφώ και ο κιθαρωδός Αλκαίος») που φιλοτεχνήθηκε κατά την περίοδο της συνεργασίας του ζωγράφου με τον κριτικό τέχνης Στρατή Ελευθεριάδη (Τεριάντ). Από τη μελέτη αυτή προέκυψε ότι η συνδυαστική εφαρμογή της Φασματοσκοπίας Φθορισμού Ακτίνων Χ (XRF) και της Φασματοσκοπίας Διάχυτης Ανάκλασης με οπτική ίνα (FODRS) αποτελεί κατάλληλη μη καταστρεπτική μεθοδολογία για την προσέγγιση της ταυτοποίησης των πιγμέντων ζωγραφικών πινάκων και της τεχνικής που εφαρμόστηκε για την κατασκευή τους, με σκοπό τη συντήρηση και αποκατάστασή τους.