Το έργο της Αρχιτεκτονικής Υπηρεσίας του Δήμου Αθηναίων κατά την περίοδο 1835-1912 - Δανιήλ, Μαρία (Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο. Σχολή Αρχιτεκτόνων Μηχανικών, 2017)
Παρεμβάσεις και συμβολή του Δήμου Αθηναίων στη διαμόρφωση της πόλης των Αθηνών Το ερώτημα εάν συνέβαλλε θετικά ο Δήμος Αθηναίων στο γίγνεσθαι της νεώτερης Αθήνας, επιχειρήθηκε να δοθεί μέσα από τη συστηματική ανάλυση των τεχνικών έργων του Δήμου, των αναγκών και των προϋποθέσεων που τα επέβαλλαν, του σχεδιασμού και της χρηματοδότησης βάσει των οποίων πραγματοποιήθηκαν, όπως και της συμβολής τους στη λειτουργία της πόλης. Η έρευνα καλύπτει χρονικά την περίοδο από τη σύσταση του Δήμου Αθηναίων το 1835, μέχρι το 1912, όταν περιορίστηκαν δραστικά οι αρμοδιότητες των Δήμων. Το 1866 αποτελεί ενδιάμεσο ορόσημο, όταν εφαρμόζεται ο νέος εκλογικός νόμος στο πλαίσιο του Β΄ Συντάγματος του 1864, που καθιερώνει το αιρετόν των δημοτικών αρχόντων, γεγονός που επηρέασε σημαντικά τη λειτουργία των Δήμων Η πληθώρα αρμοδιοτήτων που ανατέθηκαν στο Δήμο Αθηναίων, χωρίς την εξασφάλιση της ανάλογης χρηματοδότησης ήταν ανώφελη και τον εγκλώβισε σε ατέρμονες προσπάθειες αντιμετώπισης των αναγκών του. Επιδεινώθηκε η κατάσταση από τη διαρκή αντιμαχία του με την Κυβέρνηση, που ασκούσε αφ΄ ενός αυστηρό έλεγχο σε όλα τα επίπεδα της τοπικής διοίκησης και αφ΄ ετέρου δεν στάθηκε αρωγός του Δήμου Αθηναίων. Ακολούθησε η σταδιακή αφαίρεση αρμοδιοτήτων από το Δήμο, επιχειρώντας αποδυνάμωση του ρόλου του, και ο αποκλεισμός του από τα αποφασιστικά κέντρα λήψης αποφάσεων. Υπό αυτές τις συνθήκες, ήταν δύσκολο ο Δήμος, όσο και αν το επιθυμούσε, να έχει αποφασιστικό λόγο στη διαμόρφωση της πόλης. Το γεγονός ότι ο Δήμος Αθηναίων δεν είχε στην κυριότητά του κτηματική περιουσία, σε συνδυασμό με την αδυναμία αποζημίωσης των απαλλοτριώσεων αλλά και την έμμεση υποστήριξη που παρείχε στους βασικούς ψηφοφόρους του (γηγενείς Αθηναίους) για την κερδοσκοπία της γης, διαμόρφωσε τη δημοτική πολιτική. Γενικότερα ο Δήμος Αθηναίων δεν μπόρεσε, σε σχέση με τα πρότυπα που προσπάθησε να ακολουθήσει, να διαδραματίσει πρωταγωνιστικό ρόλο στη γενικότερη διαμόρφωση της πόλης, παρ ότι ο ίδιος το επιθυμούσε. Εξάλλου δεν του το επέτρεψε και η κρατική εξουσία. Κατάφερε όμως να επηρεάσει θετικά την εξέλιξη σε μικρότερης κλίμακας θέματα, τα οποία είχαν εξάλλου ιδιαίτερη σημασία για τη λειτουργία καθώς και για την εικόνα της πόλης. Με τα δημοτικά έργα (υποδομών, κτηριακών έργων και εξωραισμών) συνέβαλλε κυρίως στην αναβάθμιση της ποιότητας της ζωής των δημοτών, που ήταν και το ζητούμενο. Ανταποκρινόμενος στις ανάγκες κάθε εποχής, την πρώτη περίοδο δραστηριότητάς του (1835-1866) εστίασε στα λειτουργικά θέματα της πόλης, ενώ στη δεύτερη (1866-1912), με τη δυναμική που του παρείχε η άμεση εκλογή, επέδρασε και στη φυσιογνωμία της. Σήμερα, μετά από εκατόν ογδόντα περίπου χρόνια, διαφαίνεται ο αρνητικός αντίκτυπος των επεμβάσεων του, στον πολεοδομικό σχεδιασμό της πόλης, αν και τα δημοτικά κτήρια αποτελούν στην πλειοψηφία τους τοπόσημα, που συμβάλλουν στην ανάδειξη της ιστορικής φυσιογνωμίας της. Οι υποδομές έχουν πλέον εκσυγχρονιστεί, από την κεντρική διοίκηση.