Η δημογραφική εξέλιξη του Λαυρίου σε σχέση με τη μεταλλευτική δραστηριότητα και τη μεταβολή των χρήσεων γης - Μούσχουρας, Κωνσταντίνος (Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο. Σχολή Αγρονόμων και Τοπογράφων Μηχανικών, 2017)
Ο πλούτος και η ποικιλία της Λαυρεωτικής γης σε ορυκτά καθόρισαν την ταυτότητα της πόλης του Λαυρίου, καθιστώντας την ως μία από τις σπουδαιότερες διεθνώς και τη συνέδεσαν με τη μεταλλευτική και μεταλλουργική τεχνολογία σε δύο απομακρυσμένες, μεταξύ τους, περιόδους της ελληνικής ιστορίας, την κλασική αρχαιότητα και τα νεότερα χρόνια. Το 19ο αι., μετά από αιώνες σιγής, το Λαύριο μετατρέπεται, από έρημος τόπος που ήταν πριν από το 1863, σε δυναμικό μεταλλευτικό-μεταλλουργικό κέντρο, ανάμεσα στα παρόμοια της Ευρώπης, σε μια πόλη εργατών, μεταλλωρύχων και μεταλλουργών, Ελλήνων και ξένων, αργότερα και προσφύγων, όπου η αλληλεγγύη και οι κοινωνικοί τους αγώνες ήταν ο συνεκτικός δεσμός για να καλυτερεύσουν τη ζωή τους. Με την εγκατάσταση-ίδρυση των πρώτων μεταλλευτικών Εταιρειών στο Λαύριο (της Ελληνικής και Γαλλικής), ξεκινάει ο 2ος κύκλος μεταλλευτικής δραστηριότητας της Λαυρεωτικής γης και σηματοδοτείται η αρχή της συγκρότησης του νεότερου Λαυρίου, ως καθαρά βιομηχανικής πόλης. Η λειτουργία τους, για πολλά χρόνια στην πόλη, καθόρισε τον προσανατολισμό της, τη συγκρότηση της κοινωνίας και του χώρου και αποτέλεσε τον πρώτο πόλο έλξης για μια σειρά από βιομηχανίες που θα εγκατασταθούν αργότερα, μετά το Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, καθορίζοντας οριστικά τη φυσιογνωμία του τόπου. Η μεγάλη ιστορική σημασία των μεταλλείων του Λαυρίου, η ανάπτυξη της μεταλλευτικής και μεταλλουργικής βιομηχανίας που συνοδεύτηκε με ανάλογη οικονομική και πολιτιστική ανάπτυξη, η εκμετάλλευση των κοιτασμάτων της περιοχής με πρωτοποριακές μεθόδους στη μεταλλευτική-μεταλλουργική δραστηριότητα (εγκαταστάσεις, μηχανουργεία, μεταλλευτικές στοές, φρέατα, πλυντήρια μεταλλευμάτων, φούρνοι μεταλλουργίας κ.ά.) και η συμβολή του στη συγκρότηση του νέου ελληνικού κράτους, κατέστησαν την πόλη του Λαυρίου, μια πόλη με πλούσια ιστορία, με βιομηχανική ταυτότητα και κουλτούρα καινοτομίας, μια πραγματική κοιτίδα βιομηχανικού πολιτισμού. Τόσο η πόλη όσο και η Λαυρεωτική ενδοχώρα είναι σήμερα ένας τόπος διάσπαρτος από κτήρια και εγκαταστάσεις, που μαρτυρούν το απώτερο και κυρίως το πρόσφατο τεχνολογικό τους παρελθόν. Το Λαύριο ήταν η μοναδική ελληνική πόλη που δημιουργήθηκε αποκλειστικά για τις ανάγκες της μεγάλης μεταλλευτικής βιομηχανίας και άνθησε ή παρήκμασε παράλληλα, ανάλογα με τις μεταλλευτικές εργασίες. Η ζωή της πόλης εξαρτήθηκε από τη διεθνή ζήτηση των προϊόντων, τις διακυμάνσεις των τιμών, την ενεργειακή τροφοδότηση από τις ευρωπαϊκές αγορές και από την ίδια την πρωτογενή ύπαρξη των ορυκτών εξόρυξης. Μέχρι τα μέσα του 20ού αι., ο πληθυσμός ακολούθησε, κατ’ αρχήν, την πορεία των μεταλλευτικών εταιρειών, που εγκαταστάθηκαν στην περιοχή και οι οποίες φρόντισαν για τη στέγαση των εργαζομένων σ’ αυτές, δημιουργώντας από την αρχή τους πρώτους εργατικούς οικισμούς στο νεοσύστατο ελληνικό κράτος, αλλά και όλων των άλλων βιομηχανικών κλάδων που αναπτύχθηκαν εκεί, αργότερα. Ο αριθμός και η σύνθεση του πληθυσμού μεταβλήθηκαν απότομα αρκετές φορές από οικονομικές και πολιτικές αιτίες. Τέλος, οι βιομηχανίες ήταν αυτές που καθόρισαν και την πολεοδομική ανάπτυξη της πόλης του Λαυρίου. Οικοδομήθηκε και διαμορφώθηκε από το μηδέν για τις ανάγκες της μεγάλης μεταλλευτικής βιομηχανίας, μετά το 1864, ακολουθώντας τη λειτουργία της και επεκτάθηκε σημαντικά σε σχέση με τη διαχρονική πορεία των βιομηχανιών της, μέχρι σήμερα. Το φυσικό και δομημένο περιβάλλον του Λαυρίου υπέστη τις αρνητικές συνέπειες από τη λειτουργία των μεταλλείων, αλλά και τις θετικές, ως προς το δεύτερο, από τις παραγωγικές-οικονομικές, τεχνολογικές, οικιστικές διαστάσεις του θέματος. Τόσο στην αρχαία, όσο και στη νεότερη, κυρίως, περίοδο, τα μεταλλευτικά έργα και η αποτυπωμένη πάνω τους αρχαία και νεότερη τεχνολογία, αλλά και τα διάσπαρτα μεταλλευτικά και μεταλλουργικά κατάλοιπα στο φυσικό περιβάλλον του Λαυρίου αποτέλεσαν βασικό συντελεστή του δομημένου περιβάλλοντος (βιομηχανικού και οικιστικού) και γενικότερα της ιστορίας του, αλλά και της σημερινής του εξέλιξης. Όμως, το Λαύριο, εκτός από τα μεταλλευτικά και μεταλλουργικά απορρίμματα, το περιβάλλει και μια βιομηχανική, τεχνολογική κουλτούρα και γενικότερα μια βαριά ιστορική παράδοση. Έχει το προνόμιο να διαθέτει ένα πολυδιάστατο φυσικό και ιστορικό πλούτο, ένα τεράστιο πολιτιστικό απόθεμα, δύο εποχών, συγκεντρωμένο στη μικρή έκτασή του, κληροδότημα των προγόνων μας και χρέος μας είναι η προστασία, η διατήρηση και η ανάδειξή του.