Διεθνείς στρατηγικές Ελληνικών επιχειρήσεων υψηλής τεχνολογίας κατά την περίοδο της κρίσης - Τσιαλούκης, Δημήτρης (Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχείο.Σχολή Μηχανολόγων Μηχανικών, 2017)
Στόχος της εργασίας είναι να παρουσιαστούν οι στρατηγικές Ελληνικών Επιχειρήσεων που δραστηριοποιούνται σε περιβάλλον υψηλής τεχνολογίας και έρευνας, εστιάζοντας στις επιλογές Διεθνοποίησης που ακολουθούν αλλά και στις δυσκολίες πού έχουν αντιμετωπίσει τα τελευταία χρόνια εξαιτίας της οικονομικής κρίσης. Οι εταιρίες που επιλέχθηκαν να συμμετάσχουν στην μελέτη μας ιδρύθηκαν στην Ελλάδα και βασίζουν την λειτουργία τους στο τομέα της Έρευνας και Ανάπτυξης. Η πλειοψηφία αυτών έχει αναπτύξει ισχυρούς δεσμούς με την ερευνητική και ακαδημαϊκή κοινότητα τόσο σε Εθνικό όσο και Διεθνές επίπεδο. Ένα ακόμα στοιχείο που τις διακρίνει είναι ότι κατά κύριο λόγο έχουν δημιουργηθεί από Έλληνες επιστήμονες ενώ το ανθρώπινο δυναμικό τους αποτελείται σε μεγάλο ποσοστό από κατόχους Μεταπτυχιακού η/και Διδακτορικού Διπλώματος. Δραστηριοποιούνται κυρίως στους τομείς των προηγμένων υλικών, της Μικροηλεκτρονικής, της Νανοτεχνολογίας και της Πληροφορικής αναπτύσσοντας εξειδικευμένα προϊόντα, υπηρεσίες και λύσεις που απευθύνονται κυρίως σε άλλες επιχειρήσεις ή οργανισμούς εκτός Ελληνικών συνόρων. Μάλιστα, αρκετές από αυτές έχουν αμιγώς διεθνή προσανατολισμό καθώς δεν υπάρχει αναπτυγμένη αγορά για τα προϊόντα/υπηρεσίες τους στην Ελλάδα. Στοχεύουν σε ένα ευρύ και διαφοροποιημένο φάσμα αγορών όπως τα πολυμέσα, τα υλικά, η ασφάλεια, η άμυνα, η ενέργεια, οι περιβαλλοντικές και οι διαστημικές εφαρμογές. Η έρευνα πραγματοποιήθηκε με τη βοήθεια ερωτηματολόγιου 27 ερωτήσεων που κάλυπταν θέματα επιλογής στρατηγικής, διεθνών αγορών και τρόπων διεθνοποίησης των επιχειρήσεων. Επίσης, συμπεριλήφθηκαν ερωτήματα για τη λειτουργία των εταιριών, την ανάλυση του εξωτερικού τους περιβάλλοντος, τη καινοτομία, και την ανταγωνιστικότητα τους. Η διαδικασία προετοιμασίας του ερωτηματολογίου και η συλλογή των απαντήσεων διήρκησε δυόμισι μήνες και στην έρευνα συμμετείχαν τελικά 19 επιχειρήσεις υψηλής τεχνολογίας. Το ερωτηματολόγιο δόθηκε σε αυτές μέσω της πλατφόρμας “Google Forms”. Στο πρώτο κεφάλαιο παρουσιάζονται στοιχεία σχετικά με την έρευνα και ανάπτυξη (Ε&Α), την ανταγωνιστικότητα και την καινοτομία της Ελλάδας στο Διεθνές περιβάλλον ενώ γίνεται μια σύντομη ανάλυση για το Ελληνικό τραπεζικό σύστημα και τις συνθήκες έλλειψης χρηματοδότησης που αντιμετωπίζουν οι επιχειρήσεις. Στο δεύτερο κεφάλαιο γίνεται παρουσίαση του θεωρητικού υπόβαθρου πάνω στο οποίο στηρίχθηκε η δημιουργία του ερωτηματολόγιου με βάση τη διεθνή βιβλιογραφία. Ως εκ τούτου, παρουσιάζονται οι κύριες στρατηγικές διεθνοποίησης και οι μέθοδοι υλοποίησης τους καθώς και των κίνητρα που οδηγούν στην εφαρμογή στρατηγικών διεθνούς προσανατολισμού. Επίσης, αναλύονται οι στρατηγικές μεταστροφής που ακολουθούν οι επιχειρήσεις όταν αντιμετωπίζουν δυσμενείς οικονομικές συνθήκες. Τέλος, γίνεται παρουσίαση των τεσσάρων σταδίων του κύκλου ζωής των επιχειρήσεων υψηλής τεχνολογίας. Στο τρίτο κεφάλαιο περιγράφεται η διαδικασία για τη συλλογή δεδομένων από το δείγμα των εταιριών. Επίσης, παρουσιάζονται οι δεκαεννιά επιχειρήσεις που συμμετείχαν στην έρευνα μας απαντώντας στο ερωτηματολόγιο. Στο τέταρτο κεφάλαιο παρουσιάζονται και αναλύονται τα αποτελέσματα του ερωτηματολογίου προκειμένου να εξαχθούν συμπεράσματα σχετικά με τη στρατηγική που ακολουθούν οι επιχειρήσεις του δείγματος στην προσπάθεια τους για διεθνοποίηση και αντιμετώπιση των δυσμενών συνθηκών που αντιμετωπίζουν λειτουργώντας κάτω από συνθήκες οικονομικής κρίσης. Στο πέμπτο κεφάλαιο οι 19 εταιρίες χωρίζονται σε δύο ομάδες με βάση τα χρόνια λειτουργίας τους καθώς συμπεράναμε ότι πολλές έρευνες στη διεθνή βιβλιογραφία χρησιμοποιούν την ηλικία των επιχειρήσεων υψηλής τεχνολογίας ως παράμετρο για τη εξαγωγή συμπερασμάτων. Ως εκ τούτου, μελετάται κατά πόσο η ηλικία των επιχειρήσεων διαφοροποιεί τις στρατηγικές επιλογές τους για διεθνοποίηση. Η πρώτη ομάδα αποτελείται από 9 επιχειρήσεις που δημιουργήθηκαν μέσα στο περιβάλλον οικονομικής κρίσης και λειτουργούν από 0-7 έτη και η δεύτερη τις υπόλοιπες δέκα με ηλικία 8 έτη ζωής και πάνω. Στο τελευταίο κεφάλαιο παρουσιάζονται αναλυτικά τα συμπεράσματα που προέκυψαν για το κλάδο και τις ομάδες στα κεφάλαια 4 και 5 αντίστοιχα. Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι ο κλάδος είναι ανταγωνιστικός σε διεθνές επίπεδο και οι επιχειρήσεις του ακολουθούν στρατηγικές διεθνοποίησης με κίνητρα την επέκταση σε νέες αγορές αλλά και την απόκτηση νέων δεξιοτήτων χρησιμοποιώντας κατά κύριο λόγο απλή και σύνθετη εξαγωγή. Η διείσδυση σε νέες αγορές, η αύξηση της κερδοφορίας, και η ανάπτυξη καινοτόμων προϊόντων αποτελούν τα σημαντικότερα κίνητρα διεθνοποίησης ενώ κύριος περιοριστικός παράγοντας για την διεθνή επέκταση του είναι η αδυναμία πρόσβασης σε νέους πελάτες στο εξωτερικό. Τα ίδια κεφάλαια και τα ερευνητικά προγράμματα είναι οι δύο βασικές πηγές χρηματοδότησης των επιχειρήσεων του κλάδου ενώ δυσκολίες καταγράφονται στην άντληση κεφαλαίων. Παράγοντες όπως το ασταθές πολιτικό κλίμα και οι υψηλές δαπάνες για φορολογία και εισφορές επηρεάζουν τις αποφάσεις του κλάδου. Μεγάλο ποσοστό των εταιριών υλοποιεί στρατηγικές μεταστροφής με σκοπό την αύξηση των εσόδων αν και η πλειοψηφία αυτών αύξησε τη κερδοφορία της τη τελευταία πενταετία. Με βάση τα παραπάνω, κρίνεται απαραίτητη η λήψη μέτρων και η χάραξη πολιτικών που θα κινούνται στην κατεύθυνση επιβράβευσης της εξωστρέφειας και ουσιαστικής υποστήριξης των επιχειρήσεων από τον κρατικό μηχανισμό προκειμένου να ευνοήσουν τη λειτουργία τους και να διατηρήσουν τις δραστηριότητες τους στην Ελλάδα. Τέλος, κρίνεται σημαντικό να αναπτυχθεί επικοινωνία μεταξύ των επιχειρήσεων του κλάδου προκειμένου να τοποθετηθεί κατάλληλα στη διεθνή αγορά και να δημιουργήσει λύσεις υψηλής τεχνολογίας με ισχυρό branding “made in Greece". Όσον άφορα τα συμπεράσματα από την ομαδοποίηση, η ηλικία είναι παράγοντας που διαφοροποιεί τις εταιρίες του κλάδου. Οι επιχειρήσεις της ομάδας 2 διατηρούν υψηλό επίπεδο ανταγωνιστικότητας σε όρους ποιότητας, καινοτομίας και ανάπτυξης προϊόντων/υπηρεσιών αλλά και σε θέματα γνώσης του ανταγωνισμού και των αναγκών του πελάτη. Χρησιμοποιούν στην πλειοψηφία τους στρατηγικές διεθνοποίησης με σημαντικό ποσοστό αυτών να επιλέγει πολύπλοκες στρατηγικές όπως η σύνθετη εξαγωγή. Διαμορφώνουν το πλάνο τους για διεθνή προσανατολισμό με στόχο τη διείσδυση σε νέες αγορές, την αύξηση κερδοφορίας, την ανάπτυξη καινοτόμων προϊόντων και βελτίωση της ποιότητας ενώ κίνητρο τους αποτελεί κυρίως η επέκταση σε νέες αγορές. Ο σημαντικότερος περιοριστικός παράγοντας για διεθνοποίηση είναι η αδυναμία πρόσβασης σε νέους πελάτες στο εξωτερικό. Τη τελευταία πενταετία κατάφεραν να αυξήσουν τη κερδοφορία τους ενώ έχουν εφαρμόσει σε μεγάλο ποσοστό στρατηγικές μεταστροφής με έμφαση στη αύξηση εσόδων. Αντίθετα, Οι επιχειρήσεις της ομάδας 1 είναι πολύ ανταγωνιστικές σε όρους ποιότητας, καινοτομίας και ανάπτυξης προϊόντων/υπηρεσιών καθώς και στις τιμές και το κόστος υλοποίησης αυτών. Εφαρμόζουν σε μικρότερο ποσοστό στρατηγικές διεθνοποίησης με πιο συνηθισμένη την απλή εξαγωγή, και τις σχεδιάζουν με κύριους στόχους όσους αναφέρθηκαν για το κλάδο αλλά και άλλους όπως η βελτίωση δυνατοτήτων παραγωγής, η επέκταση σε νέα κανάλια διανομής και η μείωση κόστους. Σημαντικότερα κίνητρα τους είναι η επέκταση σε νέες αγορές και το γεγονός ότι δεν υπάρχει εγχώρια αγορά ενώ βασικούς περιορισμούς για διεθνοποίηση αποτελούν τα θέματα πνευματικής ιδιοκτησίας. Μικρό ποσοστό έχει καταφέρει να αυξήσει οριακά τα κέρδη του ενώ μικρότερος αριθμός επιχειρήσεων σε σχέση με την ομάδα 2 εφαρμόζει στρατηγικές μεταστροφής. Βέβαια, πραγματοποιούν πολλές από τις ενέργειες που θα υλοποιούσαν στα πλαίσια μιας τέτοιας στρατηγικής εστιάζοντας κυρίως σε ενέργειες μείωσης κόστους.