Πολυκεντρικότητα - διασυνορικότητα : η αναζήτηση μιας οικοσυστημικής θεώρησης αστικών δομών και δικτύων από το τοπικό στο περιφερειακό επίπεδο - Τσεσμετζής, Βασίλης (Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο. Σχολή Αρχιτεκτόνων Μηχανικών, 2017)
Η εργασία αυτή αναφέρεται σε δυο πεδία έρευνας, αυτό της μελέτης των αστικών δομών και των νέων θεωρήσεων της πολεοδομικής σκέψης και πρακτικής. Τα δυο αυτά πεδία βρίσκονται σε μεγάλη βιβλιογραφική απόσταση και παράλληλα και τα δυο αναπτύσσονται πληθωριστικά, τόσο η πολυκεντρικότητα, όσο και τα νέα επίδοξα πολεοδομικά ρεύματα. Στην πορεία της έρευνας αναζητήθηκαν οι τρόποι που να σχετίσουν τα δυο πεδία. Οι βασικές έννοιες που μοιράζονται, είναι αυτές της βιωσιμότητας και της αναγνώρισης της πολλαπλής τους οικολογικής διάστασης. Η εργασία επικεντρώνεται στον ενδοαστικό χώρο της Αθήνας ώστε να συνθέσει ένα σύνολο παρατηρήσεων πάνω στις μέχρι τώρα πρακτικές του σχεδιασμού, να θεσπίσει ένα νέο πλέγμα εργαλείων (πολυκεντρικό - διασυνοριακό) και να τοποθετηθεί πάνω στην εννοιολογική κατεύθυνση του πολεοδομικού σχεδιασμοί εν γένει. Η έρευνα αναπτύσσεται σε τέσσερα επίπεδα. Ξεκινά από την έννοια της βιώσιμης ανάπτυξης, όπου η ασάφεια και η πολυπλοκότητα της μας οδηγεί σε μια ανώτερη κλίμακα, της οικολογίας και της οικοσυστημικής θεώρησης του σχεδιασμού. Στη συνέχεια, στοχεύουμε σταδιακά στις χωρικές θεωρήσεις της βιώσιμης ανάπτυξης (συμπαγής πόλη και βιώσιμη κινητικότητα) που κατά βάση πηγάζουν από τις μεθόδους της πολεοδομικής ανάλυσης μορφής και κινητικότητας, αλλά όπως θα συμπεράνουμε δεν επαρκούν για την αποσαφήνιση της βιωσιμότητας των πόλεων. Στο τρίτο επίπεδο μέσα από την αναγνώριση της πολυπλοκότητας του οικιστικού δικτύου πέραν των διαπιστώσεων της ανάλυσης, συντίθεται το πλέγμα αστικής δομής και δικτύου μέσα από τις έννοιες της πολυκεντρικής αστικής ανάπτυξης και της διασυνοριακής συνεργασίας και προτείνεται η εφαρμογή του σε όλα τα χωρικά επίπεδα του πολεοδομικού σχεδιασμού. Στο τελευταίο επίπεδο, μέσα από την ανάλυση των προηγουμένων δυνατοτήτων, αναζητούνται τα ανάλογα συνθετικά εργαλεία του σχεδιασμού που να μπορούν να προωθήσουν της επιδιώξεις του, και επιστρέφουμε στην διπλή οικολογική διάσταση του σχεδιασμού, αυτή των ροών με την χαρτογράφηση των δυναμικών (στρατηγικός σχεδιασμός) και των υλικών και οργανικών συντελεστών με της προβολές των παρεμβάσεων στο φυσικό χωρο (ορθολογικός σχεδιασμός). Το τελευταίο μέρος της εργασίας αναπτύσσεται πάνω στην πολεοδομική εξέλιξη της Αθήνας και τονίζονται οι πολεοδομικοί οραματισμοί που κατά τον προηγούμενο αιώνα προσπαθήσαν να αλλάξουν τη δομή της πόλης. Καταλήγουμε στον διπλό σχολιασμό του ΡΣΑ 2012 και του ερευνητικού προγράμματος της δικτύωσης των αστικών παρεμβάσεων. Η σχέση των δυο μελετών είναι προφανής και σημαντική για την εφαρμογή του σχεδιασμού στην Ελλάδα. Κατά την πορεία της έρευνας αναπτύχθηκαν τρία βασικά συμπεράσματα: ως προς το είδος σχεδιασμού, το σύστημα εργαλείων και την κλίμακα παρεμβάσεων του ερευνητικού προγράμματος. Αρχικά διαπιστώνουμε ότι το είδος του σχεδιασμού (στρατηγικός) δεν είναι αρκετό ώστε να εκτεθεί σε διαβούλευση (τόσο το ΡΣΑ όσο και το Ε.Π.) γιατί διατηρούν ασάφεια, όπως και σε μεγαλύτερη κλίμακα δεν περιορίζει τις εστίες ανάπτυξης ώστε να λειτουργήσει ρυθμιστικά. Από άποψη μοντέλου δομών και δικτύων λαμβάνει υπόψιν, μόνο σε επίπεδο αρχών, την πολυκεντρική δομή της πόλης, αλλά δεν την εντάσσει στην διαδικασία διαμόρφωσης των ορίων – αξόνων ανάπτυξης (που διεκδικούν την κεντρικότητα των δραστηριοτήτων της πόλης). Τέλος από άποψη κλίμακας των παρεμβάσεων, η ερευνητική ομάδα επιμένει στης μεγάλες μεταφορικές υποδομές και δεν ασχολείται και με άλλα όρια τις πόλης που να μπορούν με πιο ήπιες παρεμβάσεις να ωφελήσουν περισσότερο τις τοπικές κοινωνίες και να μην θέσουν την πιθανότητα για μια νέα (πιο εξευγενισμένης μορφής) γραμμική παρόδια ανάπτυξη της πόλης. Τα συμπεράσματα αυτά σε καμία περίπτωση δεν μειώνουν την σημασία της μελέτης που κατά τον συγγραφέα σηματοδοτεί πρόοδο στην άσκηση του πολεοδομικού σχεδιασμού στην Ελλάδα. Η εργασία αυτή υποστηρίζει την σημασία του σχεδιασμού στην αντιμετώπιση των δυσκολιών και ανισοτήτων στις πόλεις, και συμπερασματικά επιδιώκει κατά το δυνατών να προσφέρει στο άνοιγμα του διαλόγου για την επιστημολογία της πολεοδομίας.