Εκτίμηση του υδατικού αποτυπώματος των καλλιεργειών του κάμπου της Άρτας - Θεοχάρη, Αιμιλία-Παναγιώτα (Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο. Σχολή Αγρονόμων και Τοπογράφων Μηχανικών. Τομέας Έργων Υποδομής και Αγροτικής Ανάπτυξης, 2016)
Το νερό αποτελεί έναν πολύτιμο φυσικό πόρο ο οποίος δεν μπορεί να αντικατασταθεί από κανέναν άλλον, διαφορετικό από τα υπόλοιπα εμπορικά προϊόντα, τον οποίο οφείλουμε να διαφυλάξουμε με κάθε τρόπο. Οι υδατικοί πόροι τόσο σε παγκόσμια κλίμακα όσο και στην Ελλάδα δέχονται συνεχώς πιέσεις λόγω της πληθυσμιακής αύξησης, των κλιματικών αλλαγών, της ανθρώπινης δραστηριότητας και της συνεχούς οικονομικής ανάπτυξης, με συνέπεια η τελική διαθέσιμη και κατάλληλη για χρήση ποσότητα νερού να μην επαρκεί για την κάλυψη των αναγκών όλου του πληθυσμού. Επιβάλλεται λοιπόν η εφαρμογή βιώσιμων και ορθολογικών πολιτικών ανάπτυξης και διαχείρισης των υδατικών πόρων με στόχο την προστασία της ποιότητας και της ποσότητας των τελευταίων. Στα πλαίσια αυτής της προσπάθειας αναπτύχθηκε η έννοια του Υ.Α, το οποίο αποτελεί αντικείμενο μελέτης της παρούσας διπλωματικής εργασίας. Η έννοια του Υδατικού Αποτυπώματος ησήχθη για πρώτη φορά το 2003 από τον A. Y. Hoekstra. Πρόκειται για ένα δείκτη υδατικής κατανάλωσης, ο οποίος εκφράζει την ποσότητα γλυκού νερού που καταναλώνεται ή ρυπαίνεται ανά μονάδα παραγόμενου προϊόντος. Το Υδατικό Αποτύπωμα μπορεί να εκτιμηθεί σε παγκόσμια και εθνική κλίμακα αλλά και σε κλίμακα λεκάνης απορροής. Επιπλέον το ΥΑ μπορεί να υπολογιστεί για μια κοινότητα, μια επιχείρηση, μία διαδικασία και για ένα προϊόν. Αποτελείται από τρεις συνιστώσες, το πράσινο υδατικό αποτύπωμα το οποίο αναφέρεται στο βρόχινο νερό που καταναλώνεται για την παραγωγή ενός προίόντος (μιας καλλιέργειας), το μπλέ υδατικό αποτύπωμα το οποίο αναφέρεται στο αρδευτικό νερό και τέλος το γκρί υδατικό αποτύπωμα που δείχνει το μέγεθος της ρύπανσης που προκαλεί η παραγωγή ενός συκεκριμένου προϊόντος. Για τον υπολογισμό του ΥΑ, έχουν προταθεί δύο μέθοδοι. Η πρώτη προτάθηκε από τους Hoekstra and Chapagain το (2008), ενώ η δεύτερη, από τους Ridoutt and Pfister (2009). Στην παρούσα εργασία γίνεται εφαρμογή της μεθόδου των Hoekstra and Chapagain (2008) στον κάμπο της Άρτας στον Νoμό Άρτας στην Ήπειρο. Η περιοχή αυτή παρουσιάζει έντονο αγροτικό χαρακτήρα με δενδρώδεις καλλιέργειες και σιτηρά. Έγινε λοιπόν εκτίμηση του Υδατικού Αποτυπώματος όλων αυτών των καλλιεργειών υπολογίζοντας συγχρόνως τις συνιστώσες του ώστε να φανεί ποια καλλιέργεια καταναλώνει περισσότερο βρόχινο νερό (πράσινο ΥΑ), ποιά περισσότερο αρδευτικό νερό (μπλέ ΥΑ) και ποια είναι περισσότερο ρυπογόνα αφού θα παρουσιάζει το μεγαλύτερο γκρι ΥΑ. Οι μέθοδοι που χρησιμοποιήθηκαν για τον υπολογισμό των ΥΑ για κάθε καλλιέργεια είναι δύο διαφορετικές όσον αφορά την εκτίμηση της εξατμισοδιαπνοής. Πιο συγκεκριμένα είναι αυτή των Blaney-Criddle και αυτή των Penman-Monteith. Για τον υπολογισμό της ενεργούς βροχόπτωσης χρησιμοποιήθηκε η αναλυτική σχέση του Ναλμπάντη (2007). Εκτός των δύο διαφορετικών μεθόδων εκτίμησης της εξατμισοδιαπνοής χρησιμοποιήθηκαν και δύο διαφορετικά σενάρια για το ποσοστό εισχώρησης των ρύπων στο υδάτινο σύστημα προκειμένου να υπολογιστεί το γκρί ΥΑ. Για το πρώτο σενάριο χρησιμοποιήθηκαν τα δεδομένα του Σχεδίου Διαχείρισης του Υδατικού Διαμερίσματος της Ηπείρου αναφορικά με το ποσοστό δέσμευσης των χορηγούμενων μέσω της λίπανσης θρεπτικών στοιχείων όπως άζωτο και φωσφόρο από τις καλλιέργειες της περιοχής. Στο δεύτερο σενάριο θεωρήθηκε ότι το ποσοστό εισχώρησης των ρύπων στο υδάτινο σύστημα ενιαίο και ίσο με 7% ανεξάρτητα από το είδος της καλλιέργειας και τον εφαρμοζόμενο ρύπο (άζωτο ή φωσφόρος). Η τιμή αυτή, σύμφωνα με την υπάρχουσα βιβλιογραφία, θεωρείται ότι αντιστοιχεί στις μέσες συνθήκες υδατοπερατότητας των εδαφών του ελλαδικού χώρου. Στη συνέχεια προκειμένου να υπάρχει μια πιο ολοκληρωμένη εικόνα για τις πιέσεις που ασκεί κάθε καλλιέργεια στο υδάτινο σύστημα, υπολογίστηκαν και οι υδατικές καταναλώσεις για κάθε καλλιέργεια, καθώς και οι συνιστώσες της υδατικής κατανάλωσης που είναι η πράσινη, η μπλέ και η γκρί υδατική κατανάλωση. Για τον υπολογισμό της χρησιμοποιήθηκε το ΥΑ της κάθε καλλιέργειας και η ετήσια παραγωγή της. Οι υπολογισμοί έγιναν σε επίπεδο καλλιέργειας, δήμου αλλά και για το σύνολο της περιοχής έρευνας. Διαπιστώθηκε ότι και οι δύο μεθόδοι που χρησιμοποιήθηκαν δίνουν τα ίδια αποτελέσματα σχετικά με το πoιές καλλιέργειες είναι οι πιο απαιτητικές στην κατανάλωση νερού, με μικρές διαφορές στην κατάταξη των καλλιεργειών. Και οι δύο καταλήγουν στο συμπέρασμα ότι το μεγαλύτερο ολικό ΥΑ παρουσιάζουν οι μουσμουλιές και ακολουθεί το βαμβάκι. Σημαντική παρατήρηση από τη σύγκριση των δύο μεθόδων είναι ότι η Blaney-Criddle οδηγεί σε υπερεκτίμηση των αναγκών εξατμισοδιαπνοής των καλλιεργειών συγκριτικά με τη μέθοδο Penman-Monteith. Όσον αφορά τα δύο διαφορετικά σενάρια που χρησιμοποιήθηκαν για την γκρί συνιστώσα του ΥΑ, το πρώτο δίνει σημαντικά υψηλότερες τιμές ολικής υδατικής κατανάλωσης, ενώ και για τα δύο σενάρια το μεγαλύτερο γκρί ΥΑ παρουσιάζουν οι ίδιες καλλιέργειες και πιο συγκεκριμένα οι μουσμουλιές και το βαμβάκι. Τέλος, συμπεραίνεται ότι η τελική ποσότητα νερού που καταναλώνεται για την παραγωγή κάθε καλλιέργειας προκύπτει τόσο από το ΥΑ της όσο και από την έκτασή της στην περιοχή μελέτης. Αυτό αποδεικνύεται από το γεγονός ότι στην παρούσα εργασία ενώ υπολογίστηκε ότι το μεγαλύτερο ολικό ΥΑ έχουν οι μουσμουλιές, όσον αφορά τη μεγαλύτερη υδατική κατανάλωση την παρουσιάζουν οι πορτοκαλιές καθώς καταλαμβάνουν τη μεγαλύτερη έκταση στην περιοχή μελέτης.