Η ερμηνεία του χώρου μέσα από συστήματα συλλογικής νοημοσύνης - Κερκίδου, Μαρία (Σχολή Αρχιτεκτόνων Μηχανικών, 2015)
Αντικείμενο της διδακτορικής διατριβής είναι η αντιμετώπιση των λειτουργικών αναγκών ενός χώρου κατά τη διαδικασία του σχεδιασμού, ενσωματώνοντας σε αυτή, χαρακτηριστικά της ανθρώπινης συμπεριφοράς, με τα οποία, ο αρχιτέκτονας καλείται να επεξεργαστεί και να ερμηνεύσει χωρικές διαμορφώσεις. Με σκοπό τη δημιουργία χωρικών συνθέσεων που παρουσιάζουν προσαρμοστικότητα ως προς τη λειτουργία του χώρου, τα συγκείμενα αυτού και τις περιβάλλουσες συνθήκες, το σχεδιαστικό πρόβλημα ορίζεται στο πλαίσιο του αστικού σχεδιασμού και ιδιαίτερα του δημόσιου χώρου, προσεγγίζοντας τα ζητούμενα μέσω μοντέλων προσομοίωσης (simulation models) και συστημάτων συλλογικής νοημοσύνης (collective intelligence systems). Η συμβολή στον θεωρητικό προβληματισμό για την εναρμόνιση του αρχιτεκτονικού σχεδιασμού με τις λειτουργικές ανάγκες που εκφράζονται από τους χρήστες, πραγματοποιείται μέσα από τη σύνταξη μιας θεωρητικής διεπιστημονικής προσέγγισης. Για τον σκοπό αυτό, επιστρατεύεται μια συστημική θεώρηση του χώρου, η οποία ορίζεται μέσα από τις αλληλεπιδράσεις, τόσο μεταξύ των χρηστών όσο και μεταξύ χρηστών με το περιβάλλον. Ως πεδίο εφαρμογής της ως άνω θεωρητικής προσέγγισης, επιλέγεται η πλατεία Συντάγματος στο κέντρο της Αθήνας. Η μεθοδολογία περιλαμβάνει τη δημιουργία υπολογιστικού (computational) τρισδιάστατου μοντέλου προσομοίωσης της εν λόγω πλατείας με την ενσωμάτωση αυτόνομων πρακτόρων/διαμεσολαβητών (autonomous agents) οι οποίοι αντιπροσωπεύουν τους αντίστοιχους χρήστες που επιδεικνύουν συλλογική συμπεριφορά (collective behaviour). Στο στάδιο αυτό, η βαθμονόμηση (calibration) του μοντέλου γίνεται μέσα από εμπειρικά δεδομένα της σχετικής βιβλιογραφίας, που αφορούν την ανθρώπινη συμπεριφορά, όπως προσδιορίζεται στα πλαίσια του δημόσιου χώρου, όπως αποτυπώνεται μέσα από την ανθρώπινη κίνηση. Επιπρόσθετα, όσον αφορά στην προσαρμοστική διάσταση της εφαρμογής εξετάζονται αλγοριθμικά μοντέλα που βασίζονται σε συστήματα αυτό-οργάνωσης (self-organisation) μέσω των οποίων αποδίδεται η δυναμική του πλήθους (crowd dynamics). Κατ’ αυτόν τον τρόπο, υλοποιείται ένα μοντέλο προσομοίωσης με περισσότερο αφαιρετική προσέγγιση, μέσα στο οποίο μελετώνται οι επιδράσεις διαχρονικών μεταβολών, όπως αυτές προκύπτουν από τη δραστηριοποίηση των πρακτόρων/διαμεσολαβητών, οι οποίοι εκπροσωπούν τους χρήστες και την αλληλεπίδρασή τους με συμπληρωματικό σμήνος (swarm) πρακτόρων/διαμεσολαβητών, που συγκροτούν το περιβάλλον με τις λειτουργίες, που λαμβάνουν χώρα σε αυτό. Η διάδραση των δύο σμηνών οδηγεί στην επισήμανση των χαρακτηριστικών, που συσχετίζονται με προσαρμοστική συμπεριφορά (adaptive behaviour) και μετά την αξιολόγηση των παραμέτρων αυτών, γίνεται επιλεκτικά η μεταφορά τους στο τρισδιάστατο μοντέλο. Για την περαιτέρω ανάπτυξη του προσομοιωτή σε σχέση με την περίπτωση της επιλεγμένης περιοχής, πραγματοποιείται επί πλέον μελέτη πεδίου. Με την εισαγωγή ενδεικτικών τιμών, που ανταποκρίνονται στην πραγματική εικόνα της χρήσης της πλατείας και της υπάρχουσας διαμόρφωσής της (όπως προκύπτουν από τη μελέτη πεδίου), σε συνδυασμό με τις βασικές αρχές διάδρασης (που έχουν αναπτυχθεί στο αφαιρετικό μοντέλο), πραγματοποιείται η μετάβαση, από ένα εννοιολογικό πλαίσιο σε μια ψηφιακή προσομοίωση του χώρου της πλατείας, με στοιχεία της ανθρώπινης κινητικής συμπεριφοράς, που παρατηρείται σε αυτόν. Η συγκέντρωση των δεδομένων από τους σχηματισμούς που προκύπτουν, οδηγεί στο συμπέρασμα ότι υπάρχει τρόπος προσέγγισης του σχεδιασμού και της δημιουργίας χώρου, που να αντικατοπτρίζει τις συμπεριφορικές ιδιότητες των χρηστών του. Το μοντέλο επιδεικνύει μια πρωτότυπη μέθοδο, που αναπτύσσεται γύρω από τις ανάγκες του πλήθους. Στην παρούσα φάση εξέλιξής του, δεν παρέχει άμεσα και αυτόματα σχεδιαστικά αποτελέσματα. Ωστόσο, προσφέρει υποστήριξη για περαιτέρω ανίχνευση και πειραματισμό εναλλακτικών σχεδιαστικών κατευθύνσεων, που βασίζονται σε μετρήσιμες παραμέτρους, εξασφαλίζοντας μια πλατφόρμα δοκιμών, με αντικειμενικά κριτήρια για τροποποιήσεις και επιπρόσθετους ελέγχους. Συνολικά, διαφαίνεται πως μπορεί να συμβάλλει στη μελέτη προσαρμοστικών σχεδιαστικών προτάσεων και να αποτελέσει μια χρήσιμη εναλλακτική προσέγγιση για μελλοντική χρήση.