Αποκατάσταση και επανάχρηση κατοικίας της οθωμανικής περιόδου στο Μελιδόνι Μυλοποτάμου - Πατεράκη, Μαρία Ελένη (Σχολή Αρχιτεκτόνων Μηχανικών, 2016)
Η παρούσα μελέτη έχει ως αντικείμενο την αποτύπωση και την πρόταση αποκατάστασης, με την υπόθεση εισαγωγής μιας νέας χρήσης, μίας κατοικίας της οθωμανικής περιόδου (όψιμου 19ου αι.) στο Μελιδόνι Μυλοποτάμου, στην Κρήτη. Πρόκειται για την πρώην κατοικία μίας σημαντικής οικογένειας του οικισμού, που σήμερα βρίσκεται σε εγκατάλειψη. Καθώς πρόκειται για ανώνυμο αρχιτεκτονικό έργο της υπαίθρου, η τεκμηρίωσή του αποδεικνύεται εξαιρετικά ελλειπής. Προκειμένου να τοποθετηθεί το κτήριο στο ιστορικό χωρικό και αρχιτεκτονικό του πλαίσιο, γίνεται ανάλυση των χαρακτηριστικών της αγροτικής κατοικίας του 19ου αι. στην ευρύτερη περιοχή, με βάση τη βιβλιογραφία και την επιτόπια παρατήρηση. Γίνεται επίσης καταγραφή στοιχείων πολεοδομικής και αρχιτεκτονικής φύσεως με αναφορά στον οικισμό, προκειμένου να κατανοηθεί καλύτερα το πεδίο επέμβασης. Στη συνέχεια, και βάσει της αποτύπωσης, διερευνάται η οικοδομική ιστορία κτηρίου, η οποία αποκρυπτογραφείται στο μεγαλύτερο μέρος της. Έχοντας κατανοήσει τη λειτουργική οργάνωση της κατοικίας προχωράμε στην ανάλυση της κατασκευής της, με ξεχωριστή μνεία στα διαφορετικά οικοδομικά στοιχεία, και στην καταγραφή της φθοράς και των βλαβών της. Ως συμπέρασμα, προκύπτει ότι το κτήριο εντάσσεται ομαλά στο πλαίσιο της τοπικής οικοδομικής του καιρού του, διατηρείται σε ικανοποιητική κατάσταση και βρίσκεται σε θέση που το συνυφαίνει με τη σημερινή εικόνα του οικισμού, δίνοντας το μέτρο της σημασίας του σήμερα. Κατόπιν αυτών, συντάσσεται η πρόταση αποκατάστασης του κτηρίου, η οποία λαμβάνει υπ’ όψη τις απαραίτητες στερεωτικές επεμβάσεις και το αποδίδει ξανά σε λειτουργία, στο πλαίσιο μια νέας, δημόσιας χρήσης. Προτείνεται η στέγαση σε αυτό ενός Κέντρου εκθεσιακού και εκπαιδευτικού χαρακτήρα, με αναφορά στο σπηλαιολογικό πλούτο του διασέλου Ψηλορείτη – Κουλούκωνα. Αφορμή αποτελεί η ύπαρξη του σπηλαίου Μελιδονίου στις παρυφές του οικισμού και η αναγνωρισμένη σπουδαιότητα του γεωλογικού περιβάλλοντος της περιοχής. Για την ολοκλήρωση των κτηριολογικών απαιτήσεων της πρότασης προτείνεται η δημιουργία επιπλέον κτηρίων (αίθουσας εκδηλώσεων και βοηθητικών χρήσεων), σε μικρή απόσταση από τα υφιστάμενα κτήρια. Η αποκατάσταση του κτηρίου στοχεύει στο να διατηρήσει αναγνώσιμη την προηγούμενη οργάνωσή του ως κατοικίας, όπως επίσης την κεντρική του θέση σε ένα σύνολο συνεργαζόμενων κτισμάτων. Χρησιμοποιεί ήπιες αλλά εμφανείς μεθόδους και στοχεύει, τέλος, στην ανάδειξη του ίδιου του οικισμού επαναφέροντας σε λειτουργία ένα κτήριο χαρακτηριστικό, θέσει σημαντικό, και συνδέοντάς τον με μία συγκεκριμένη ταυτότητα στο δίκτυο οικισμών του Μυλοποτάμου.