Αυτοσχεδιασμός και Σύνθεση, 1960-1988: Αρχιτεκτονική Θεωρία και Πρακτική σε κατ’ αναλογίαν εξέταση με τη Μουσική - Κλειδωνάς, Αλέξανδρος (Σχολή Αρχιτεκτόνων Μηχανικών, 2015)
Αξιοποιώντας τη συμβιωτική σχέση μεταξύ μουσικής και αρχιτεκτονικής, μέσα σε ένα συγκεκριμένο ιστορικό πλαίσιο αρχών και πρακτικών και κατ’ αναλογίαν με το μουσικό αυτοσχεδιασμό εξετάζεται ο αρχιτεκτονικός αυτοσχεδιασμός ως αυθόρμητη, απρόβλεπτη, δημιουργική συνεισφορά των τελικών αποδεκτών του σχεδιασμού στο έργο του αρχιτέκτονα-συνθέτη, ως ατομική ή/και συλλογική δράση-παρέμβαση των χρηστών στην παραγωγή του αρχιτεκτονικού χώρου. Παράλληλα, εξετάζεται η αρχιτεκτονική σύνθεση ως μέσον πραγματοποίησης τέτοιων αυτοσχεδιαστικών δράσεων. Βέβαια, υφίσταται μια θεμελιώδης διαφορά μεταξύ των δύο τεχνών, η οποία αφορά στην υπόσταση του παραγόμενου έργου, καθώς η αρχιτεκτονική, που διαθέτει φυσική υπόσταση και μια οικονομική υπεραξία, σχετίζεται με το χώρο ενώ η μουσική με το χρόνο. Ωστόσο, επειδή η έρευνα δεν βασίζεται στο συνήθη συσχετισμό των κοινών δομικών-μορφικών χαρακτηριστικών και όρων τους αλλά στο συσχετισμό τους ως διαδικασιών παραγωγής, αυτή η διαφορά δεν εμποδίζει την πραγματοποίηση της επιχειρούμενης αναλογίας. Ο αρχιτεκτονικός αυτοσχεδιασμός, λοιπόν, συσχετίζεται με τις νεότερες αντιλήψεις περί ομαδικής δημιουργίας, στο πλαίσιο των οποίων γεφυρώνεται το χάσμα μεταξύ ειδικού και μη ειδικού και αναθεωρείται η σχέση μεταξύ σύνθεσης και αυτοσχεδιασμού. Το ενδιαφέρον μετατοπίζεται από το έργο στη διαδικασία παραγωγής του, όπου ο συνθέτης αναλαμβάνει ρόλο διαμεσολαβητή και οργανωτή ενώ ο τελικός αποδέκτης ρόλο συνδημιουργού. Πρωταρχική σημασία δεν έχει η αισθητική τελειότητα του παραγόμενου προϊόντος αλλά η άμεση ανταπόκρισή του στις πραγματικές ανάγκες της κοινωνίας, που το δημιουργεί. Έτσι, ο αυτοσχεδιασμός, ιδίως ο ομαδικός αυτοσχεδιασμός (όπως και ο συμμετοχικός σχεδιασμός που εντάσσεται στην έρευνα), εμπλέκοντας τους τελικούς αποδέκτες στην παραγωγή του έργου επιδιώκει τη χειραφέτησή τους, αξιώνει τη δημιουργική συμβολή τους έναντι της παθητικής κατανάλωσης και με εργαλείο την αλληλεπίδραση, τη συνεργασία και το διάλογο στοχεύει στην ελεύθερη, ισότιμη, δημοκρατική έκφραση. Στο πλαίσιο της έρευνας μελετώνται έξι περιπτώσεις, τρεις από το χώρο της μουσικής και τρεις από το χώρο της αρχιτεκτονικής, που εξετάζονται κατά ζεύγη με βάση τη διάκριση σε ιδιωματικό, μη-ιδιωματικό και διιδιωματικό αυτοσχεδιασμό. Πρόκειται αντίστοιχα για τους μουσικούς Ornette Coleman, Cornelius Cardew, Anthony Braxton και τους αρχιτέκτονες Herman Hertzberger, Lucien Kroll, Christopher Alexander.