Αξιολόγηση εξωτερικοτήτων εγκαταστάσεων βιοαερίου - Μπαλάσκας, Αναστάσιος (Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο. Σχολή Αγρονόμων και Τοπογράφων Μηχανικών, 2015)
Η κοινή παραδοχή περί κλιματικής αλλαγής, η ανάγκη προστασίας του περιβάλλοντος, η προσπάθεια βελτίωσης της ασφάλειας του ενεργειακού εφοδιασμού και η αύξηση της παραγωγικότητας οδήγησαν, μεταξύ άλλων, στην ανάγκη για εξεύρεση νέων μορφών ενέργειας, ανανεώσιμων και «ανεξάντλητων». Από το 1990 η Ευρωπαϊκή Ένωση στην προσπάθεια της να προωθήσει τη χρήση τεχνολογιών ΑΠΕ στην ηλεκτροπαραγωγή έχει υιοθετήσει ένα σύνολο πολιτικών και δράσεων με αποκορύφωμα την Οδηγία 2009/28/ΕΚ. Τα βασικότερα κίνητρα είναι οικονομικά, είτε με τη μορφή επιχορηγήσεων, είτε με τη μορφή υποστήριξης στην τιμή πώλησης (εγγυημένες σταθερές τιμές, premium σε σχέση με τη χονδρεμπορική τιμή της ηλεκτρικής ενέργειας από συμβατικούς σταθμούς, πράσινα πιστοποιητικά). Το ύψος της στήριξης καθορίζεται είτε από την αγορά μέσω διαγωνιστικής διαδικασίας είτε, στην περίπτωση που ρυθμίζεται διοικητικά, λαμβάνοντας υπόψη ένα ή περισσότερα από τα παρακάτω κριτήρια: α) το ανοιγμένο κόστος παραγωγής κάθε τεχνολογίας ΑΠΕ, β) το αποφευγόμενο κόστος του υποκαθιστάμενου ορυκτού καυσίμου, γ) την προστιθέμενη αξία που προσφέρει κάθε τεχνολογία ΑΠΕ και δ) τις εξωτερικότητες που προκύπτουν από την ηλεκτροπαραγωγή μονάδων συμβατικών καυσίμων ή ΑΠΕ. Στην Ελλάδα από τα μέσα της δεκαετίας του 1990 (Ν. 2244/1994) για τη στήριξη των ΑΠΕ εφαρμόζεται το σύστημα των εγγυημένων σταθερών τιμών (Feed in Tariffs). Οι εγγυημένες σταθερές τιμές πώλησης που εφαρμόζονται σήμερα έχουν επιλεγεί με σκοπό να εξασφαλίζεται η βιωσιμότητα των επενδύσεων και να δημιουργείται επαρκές κίνητρο για τους επενδυτές, ενώ μόνο στην περίπτωση των υβριδικών σταθμών αντανακλούν επιπλέον και το κόστος του υποκαθιστάμενου ορυκτού καυσίμου. Στην παρούσα εργασία επιχειρείται: α) να καταγραφούν και υπολογιστούν τα εξωτερικά οφέλη που προκύπτουν από τη λειτουργία μονάδων παραγωγής βιοαερίου με την τεχνολογία της αναερόβιας χώνευσης, β) να αξιολογηθούν οι μονάδες βιοαερίου κοινωνικοοικονομικά και γ) να συγκριθεί η υφιστάμενη εγγυημένη τιμή που αφορά εγκαταστάσεις βιοαερίου με την τιμή που προκύπτει εάν ληφθούν επιπλέον υπόψη το ανοιγμένο κόστος παραγωγής, η προστιθέμενη αξία που παράγεται μέσω της δημιουργίας άμεσων θέσεων απασχόλησης και οι εξωτερικότητες που προκύπτουν από την ηλεκτροπαραγωγή μονάδων συμβατικών καυσίμων. Εννέα μονάδες βιοαερίου, οι δύο από τις οποίες λειτουργούν ενώ οι υπόλοιπες βρίσκονται σε διάφορα στάδια της αδειοδοτικής διαδικασίας, χρησιμοποιούνται ως περιπτώσεις μελέτης. Αφού καταγραφούν και αποτιμηθούν τα εξωτερικά οφέλη, με τη χρήση του εργαλείου της ανάλυσης κόστους – οφέλους αξιολογείται η κοινωνικό-οικονομική σκοπιμότητα των μονάδων ενώ υπολογίζονται διακριτά το ανοιγμένο κόστος παραγωγής καθώς και το ανοιγμένο περιβαλλοντικό και κοινωνικό όφελος. Μάλιστα, το περιβαλλοντικό όφελος, σε ότι αφορά στην αποτίμηση του κόστους εκπομπών CO2, υπολογίζεται κάνοντας χρήση αφενός της τιμής των 33,6 €/tn που αντανακλά το οριακό κόστος μείωσης των εκπομπών, αφετέρου των 5,94 €/tn που προκύπτει από το μηχανισμό δημοπράτησης. Συμπερασματικά, το ανοιγμένο περιβαλλοντικό όφελος από την υποκατάσταση των ορυκτών καυσίμων είναι ανεξάρτητο από το μέγεθος των μονάδων και κυμαίνεται στα 53 €/MWh για τιμή CO2 ίση με 33,6 €/tn και στα 32 €/MWh για τιμή CO2 ίση με 5,94 €/tn, ενώ το όφελος από τη διαχείριση των αποβλήτων εξαρτάται από το είδος του αποβλήτου και το μέγεθος της μονάδας. Επιπλέον, το ανοιγμένο κόστος παραγωγής εξαρτάται από τα λειτουργικά έξοδα της μονάδας και ειδικότερα από το κόστος μεταφοράς και απόκτησης της πρώτης ύλης που θα αποτελέσει το υπόστρωμα για την αναερόβια χώνευση. Η πλειοψηφία των μονάδων αξιολογούνται ως κοινωνικά επωφελείς. Παρόλα αυτά, τρεις από τις εννέα εγκαταστάσεις εμφανίζουν αρνητική κοινωνική καθαρή παρούσα αξία, γεγονός που οφείλεται στο υψηλό κόστος μεταφοράς και απόκτησης της πρώτης ύλης. Τα παραπάνω ευρήματα δείχνουν ότι ο μηχανισμός ενίσχυσης της συγκεκριμένης μορφής ΑΠΕ δεν στηρίζεται σε μια υγιή και χωρίς αμφισβήτηση κοινωνικοοικονομική ανάλυση. Με άλλα λόγια τα χρηματοοικονομικά εργαλεία ενίσχυσης των μονάδων βιοαερίου φαίνεται να μην απορρέουν από σωστή εκτίμηση των κοινωνικών ωφελειών που προκύπτουν από τη χρήση τους.