Βυζαντινά και μεταβυζαντινά παρεκκλήσια της Μονής Σινά : ιστορία και αρχιτεκτονική - Μυριανθέως - Κουφοπούλου, Μαρίνα (Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο. Σχολή Αρχιτεκτόνων Μηχανικών. Τομέας Αρχιτεκτονικού Σχεδιασμού. Εργαστήριο Ιστορίας της Αρχιτεκτονικής, 2015)
Η έρευνα για τα πολυάριθμα μικρά μονόχωρα, «Βυζαντινά και μεταβυζαντινά παρεκκλήσια της Μονής Σινά» έχει ως στόχο τη συγκέντρωση στοιχείων για την ιστορία και την αρχιτεκτονική τους, ώστε να χρονολογηθούν, να συνταχθεί το οικοδομικό χρονικό τους και να μελετηθεί η ιδιόμορφη ανάπτυξη τους. Μελετήθηκαν οι γνωστές ιστορικές πηγές, οι περιγραφές της Μονής, οι παλιές απεικονίσεις, η σύγχρονη βιβλιογραφία κ.ά. Στη συνέχεια πραγματοποιήθηκε η τεκμηρίωση των παρεκκλησίων. Τέλος έγινε η σύνθεση και κατάταξη των παρεκκλησίων κατά την τυπολογία, τον τρόπο δομής και τη μορφή. Η χρονική περίοδος που εξετάστηκε ξεκινά από τον 4ο αιώνα όταν στην υποκείμενη στο Όρος Χωρήβ, κοιλάδα γύρω από το προσκύνημα της Ακαταφλέκτου Βάτου εγκαταβιούσαν αναχωρητές, περιλαμβάνει την εποχή ίδρυσης της αυτοκρατορικής Ιουστινιάνειας Μονής στον 6ο αιώνα και συνεχίζεται στο μακρύ διάστημα μετά την Αραβική κατάκτηση της χερσονήσου τον 7ο ως και τον 20ο αιώνα. Το σύνολο των παρεκκλησίων της Μονής που μελετήθηκαν ανέρχεται στα τριάντα τέσσερα μαζί με τα δύο κοιμητηριακά παρεκκλήσια. Το παλαιότερο παράδειγμα σωζόμενου παρεκκλησίου μέσα στη Μονή είναι το προϊουστινιάνειο παρεκκλήσιο της Θεοτόκου, μέσα στον όροφο του Πύργου που ταυτίστηκε με το «Κυριακό» των ασκητών του 4ου αιώνα. Τα «παστοφόρια» της ιουστινιάνειας βασιλικής του Σινά είχαν εξαρχής σχεδιαστεί ως παρεκκλήσια ενώ το παρεκκλήσιο της Αγίας Βάτου υπήρξε μία πρώιμη προσθήκη του τέλους του 6ου αιώνα. Εκτός Καθολικού στα τέλη του 6ου αιώνα βεβαιώνεται η ύπαρξη δύο ακόμη παρεκκλησίων εντός της Μονής και ανιχνεύεται η ύπαρξη άλλων δύο. Για πρώτη φορά υποστηρίζεται ότι ο όσιος Ιωάννης της Κλίμακος ήταν οργανωτής του κοινοβιακού βίου στη Μονή Σινά και είχε επί τούτου αποσταλεί σε κοινόβιο της Αιγύπτου (μετά το 565). Ο Ιωάννης ως πρεσβύτερος υπήρξε πιθανότατα κτήτορας της ταφικής επιγραφής των Σαράντα Πατέρων του Σινά, και προς τα τέλη του 6ου αιώνα ως ηγούμενος, φαίνεται ότι ήταν ο κτήτορας του παρεκκλησίου της Βάτου και της λίθινης κλίμακας ανόδου προς την Αγία Κορυφή σε άμεσο συσχετισμό με τη συγγραφή της «Ουρανοδρόμου Κλίμακας». Τον 10ο αιώνα δημιουργείται ένα μεμονωμένο παρεκκλήσιο πάνω στον νότιο πύργο του Καθολικού, προκειμένου να ελευθερωθούν οι πλευρικοί χώροι που χρησιμοποιούνταν ως καταλύματα προσκυνητών. Η δημιουργία των υπόλοιπων έξι παρεκκλησίων μέσα στο Καθολικό και τεσσάρων μέσα στη Μονή συντελέστηκε από τις αρχές του 12ου ως τον 13ο αιώνα, παράλληλα με μία πρωτοφανή παραγωγή εικόνων για τη Μονή. Στη μεταβυζαντινή περίοδο και εξής διαφωτίζονται μέσω των πηγών η θέση και ο αριθμός των παρεκκλησίων που ανέρχονταν στα είκοσι επτά. Όσον αφορά στη δημιουργία των παρεκκλησίων, πρόκειται συνήθως για μικρά μονόχωρα, θολοσκεπή και σπανιότερα επιπεδόστεγα κτίσματα, κτισμένα με τοπικούς τρόπους δομής, η τυπολογία και η μορφή των οποίων υπέστη εξέλιξη μόνον στην αψίδα του ιερού. Αρκετές φορές είναι γνωστός ο κτήτορας τους. Τουλάχιστον στα μεταβυζαντινά χρόνια, παρόλο που τα παρεκκλήσια ήταν πολυάριθμα και μικρά σε μέγεθος, ήταν πλήρως ενταγμένα στην καθημερινή λειτουργική ζωή της μοναστικής αδελφότητας.