Το Κάστρο της Ωριάς στην Κύθνο - Βελουδάκη, Χρυσάνθη Άννα (Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο. Σχολή Αρχιτεκτόνων Μηχανικών, 2014)
Το θέμα της παρούσας διπλωματικής είναι το Κάστρο της Ωριάς στην Κύθνο. Βρίσκεται στο βορειοδυτικό άκρο του νησιού, σε μία απόκρημνη και ιδιαίτερα εντυπωσιακή τοποθεσία σε υψόμετρο 250 μ. από τη θάλασσα. Πρόκειται για ένα μεσαιωνικό, κυκλαδίτικο, οχυρό οικισμό, ο οποίος λέγεται ότι υπήρξε η μεσαιωνική πρωτεύουσα του νησιού. Είναι επίσης γνωστή με τις ονομασίες Κάστρο του Κατακέφαλου ή Παλαιόκαστρο. Αν και πληροφορίες σχετικά με την ίδρυση της πόλης δεν υπάρχουν, η οριστική εγκατάλειψή της τοποθετείται χρονικά τον 16ο αιώνα μετά την άλωσή της από τους Τούρκους. Σήμερα βρίσκεται πλήρως εγκαταλελειμμένη, εκτεθειμένη στη φθορά του χρόνου και στα φυσικά στοιχεία. Η ύπαρξη και η σημασία της αγνοείται, εν πολλοίς, τόσο από το ευρύ κοινό όσο και από την επιστημονική κοινότητα. Στο πλαίσιο της εργασίας και με δεδομένο ότι πρόκειται για ένα μνημείο όπου ακόμα δεν έχουν πραγματοποιηθεί αρχαιολογικές έρευνες, πραγματοποιήθηκε εκτενής βιβλιογραφική έρευνα με σκοπό την αναζήτηση ιστορικών και άλλων στοιχείων σχετικά με την Κύθνο, το Κάστρο της Ωριάς, αλλά και την ευρύτερη περιοχή των Κυκλάδων την εποχή εκείνη. Με βάση τις πληροφορίες από τις πηγές, αλλά και την επιτόπια έρευνα, έγινε καταρχάς απόπειρα ανασύνθεσης της μορφής και της χωρικής οργάνωσης της μεσαιωνικής Κύθνου. Στη συνέχεια, πραγματοποιήθηκε έρευνα πεδίου στο Κάστρο της Ωριάς. Λόγω έλλειψης ακριβούς σχεδιαστικού υποβάθρου, δημιουργήθηκε επί τόπου νέο, όπου έγινε απόπειρα ταυτοποίησης και συμπλήρωσης των κτισμάτων και των περιμετρικών τειχών. Επιπλέον, για τις ανάγκες της καταγραφής δημιουργήθηκαν και συμπληρώθηκαν καρτέλες καταγραφής για τα σημαντικότερα κτίσματα, ενώ παράλληλα έγινε λεπτομερής φωτογραφική τεκμηρίωσή τους. Συνολικά καταγράφηκαν 114 κτίρια, εντός και εκτός των τειχών. Από τα στοιχεία που προέκυψαν συντάχθηκε το νέο τοπογραφικό του συνόλου σε κλίμακα 1:500, καθώς και χάρτες σχετικά με το δίκτυο των δρόμων και των ελεύθερων χώρων, τις χρήσεις και τις αμυντικές διατάξεις. Κατόπιν επιλέχθηκε μία μικρότερης έκτασης περιοχή, η οποία μελετήθηκε εκτενέστερα. Σε αυτή αποτυπώθηκαν τα σημαντικότερα και καλύτερα διατηρούμενα κτίσματα. Επιλέχθηκαν 11 κτήρια διαφορετικών χρήσεων (θρησκευτικά, οχυρωματικά, κατοικίες, δεξαμενές κ.α.) για τα οποία εκπονήθηκαν σχέδια σε κλίμακα 1:100 και 1:50 και σχέδια λεπτομερειών. Η αποτύπωση έγινε με συμβατικές μεθόδους. Στη συνέχεια εκπονήθηκαν προτάσεις σχετικά με την συντήρηση, την ανάδειξη και τη γενικότερη διαχείριση του Κάστρου και του περιβάλλοντα χώρου του. Σε αυτές περιλαμβάνονται προτάσεις σχετικά με το δίκτυο των προσβάσεων, τη στερέωση των ερειπίων και τη μουσειογραφική ανάδειξη του συνόλου. Τέλος επιλέχθηκαν τρία κτίσματα, στα οποία πραγματοποιήθηκε πρόταση αποκατάστασης και ένταξης χρήσεων.