Μη καταστρεπτικός προσδιορισμός και ταυτοποίηση των χρωστικών σε μυκηναϊκές τοιχογραφίες 13ου – 12ου αι. π.Χ. με τη χρήση φασματοσκοπικών μη καταστρεπτικών μεθόδων - Περγαντή, Μαρία (Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο. Σχολή Χημικών Μηχανικών. Τομέας Επιστήμης και Τεχνικής των Υλικών (ΙΙΙ), 2015)
Αντικείμενο της παρούσας διπλωματικής εργασίας αποτελεί ο μη καταστρεπτικός προσδιορισμός και η ταυτοποίηση των χρωστικών σε ιστορικές τοιχογραφίες με τη χρήση φασματοσκοπικών μη καταστρεπτικών μεθόδων. Για το σκοπό αυτό, μελετήθηκαν δύο μυκηναϊκές τοιχογραφίες από το θρησκευτικό κέντρο της ακρόπολης των Μυκηνών, οι οποίες χρονολογούνται στο β΄ μισό του 13ου αι. π.Χ. και στον 12ο αι. π.Χ., καθώς και μία τρίτη τοιχογραφία από το νεότερο ανάκτορο της ακρόπολης της Τίρυνθας που χρονολογείται το β΄ μισό του 13ου αι. π.Χ.. Οι τοιχογραφίες αυτές σήμερα εκτίθενται στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο Αθηνών. Λόγω της μεγάλης ιστορικής και καλλιτεχνικής αξίας των υπό εξέταση τοιχογραφιών δεν επετράπη οποιαδήποτε δειγματοληψία καθιστώντας αναγκαία την επιτόπου διερεύνησή τους. Ως εκ τούτου εφαρμόστηκαν οι φορητές μη καταστρεπτικές μέθοδοι της Φασματοσκοπίας Φθορισμού Ακτίνων Χ (X-Ray Fluorescence, XRF) και της Φασματοσκοπίας Διάχυτης Ανάκλασης με οπτική ίνα (Fiber Optics Diffuse Reflectance Spectroscopy, FODRS) στην ορατή και κοντινή υπέρυθρη (VIS-NearIR) περιοχή του ηλεκτρομαγνητικού φάσματος, για τη διεξαγωγή in-situ μετρήσεων σε όλες σχεδόν τις χρωματικές εντυπώσεις (λευκό, κόκκινο, κίτρινο, μπλε) των τοιχογραφιών με στόχο το χαρακτηρισμό της στοιχειακής χημικής σύστασης και την ανάλυση της φασματικής ανάκλασης των πιγμέντων τους. Επιπλέον πραγματοποιήθηκαν μετρήσεις στο εργαστήριο με τη χρήση της FODRS τεχνικής σε αντίστοιχα πιγμέντα αναφοράς (κόκκινου, κίτρινου και μπλε χρώματος) της εταιρίας KREMER, και έγινε συγκριτική μελέτη μεταξύ των ληφθέντων φασμάτων διάχυτης ανάκλασης (FODRS) των υπό εξέταση τοιχογραφιών και των φασμάτων FODRS των πιγμέντων αναφοράς. Τα πειραματικά αποτελέσματα που προέκυψαν οδήγησαν σε αξιόπιστα συμπεράσματα σχετικά με την ταυτοποίηση των πιγμέντων των τοιχογραφιών. Τα πιγμέντα που προσδιορίστηκαν περιλαμβάνουν: ασβεστίτη, κόκκινη ώχρα με βασικό συστατικό τον αιματίτη, κίτρινη ώχρα με βασικό συστατικό τον γκαιτίτη και αιγυπτιακό μπλε για την απόδοση των λευκών, κόκκινων, κίτρινων και μπλε χρωματικών εντυπώσεων, αντίστοιχα. Επιπλέον οι υψηλές περιεκτικότητες σε ασβέστιο που ανιχνεύτηκαν σε όλες τις υπό εξέταση χρωματικές εντυπώσεις μας επιτρέπουν να υποθέσουμε ότι για την κατασκευή των τοιχογραφιών εφαρμόστηκε η τεχνική της νωπογραφίας (fresco). Τα αποτελέσματα που προέκυψαν από την παρούσα ερευνητική εργασία επιβεβαιώνουν την καταλληλότητα της συνδυαστικής εφαρμογής και την αποτελεσματικότητα των XRF και VIS-NearIR FODRS μη καταστρεπτικών τεχνικών για τον επιτόπου προσδιορισμό και ταυτοποίηση των χρωστικών ουσιών σε ιστορικές τοιχογραφίες, στις οποίες δεν είναι επιτρεπτή η δειγματοληψία και μπορούν να συμβάλλουν τα μέγιστα στη συντήρηση και αποκατάσταση αυτών.