Απο τη βιομηχανική πόλη στην αποβιομηχανοποίηση. Ελληνικές και Ευρωπαϊκές βιομηχανουπόλεις. Δημιουργία σύγχρονου μοντέλου βιομηχανικής πόλης. - Φουσέκη, Σοφία (Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο. Σχολή Αγρονόμων και Τοπογράφων Μηχανικών. Τομέας Γεωγραφίας και Περιφεριακού Σχεδιασμού, 2014)
Η βιομηχανική δραστηριότητα είναι η πλέον σημαντική παραγωγική δραστηριότητα αφού έχει τεράστιες πολλαπλασιαστικές επιπτώσεις στο σύνολο της οικονομίας κάθε χώρας, συμβάλλει ουσιαστικά στην ισόρροπη ανάπτυξη και δημιουργεί χιλιάδες θέσεις εργασίας σε ανειδίκευτο και ειδικευμένο προσωπικό. Τα τελευταία 30 περίπου χρόνια, παρατηρείται μια σημαντική αναδιάρθρωση του παραγωγικού δυναμικού της βιομηχανίας, με αποτέλεσμα πλέον η βιομηχανία της χώρας, να κυριαρχείται από μικρομεσαίες επιχειρήσεις που κάνουν πολύ μεγάλη προσπάθεια να σταθούν ανταγωνιστικά σε ένα ανοιχτό και αβέβαιο διεθνές οικονομικό περιβάλλον. Η οικονομική κρίση της περιόδου, είναι δεδομένο ότι έχει επηρεάσει τη βιομηχανία. Παρατηρείται στα πλαίσια αυτής μείωση της βιομηχανικής παραγωγής και σε πολλές περιπτώσεις διακοπή της λειτουργίας πολλών μικρών κυρίως επιχειρήσεων αλλά και ταυτόχρονη μείωση του ενδιαφέροντος για επενδύσεις. Αξίζει να τονιστεί ότι, το μεγαλύτερο μέρος της ελληνικής βιομηχανίας είναι εγκατεστημένο στην περιφέρεια Αττικής (με ποσοστό που αγγίζει το 40%) και λειτουργεί με μια σειρά προβλημάτων που μειώνουν σημαντικά την ανταγωνιστικότητά της. Τα προβλήματα αυτά συνδέονται με το καθεστώς εγκατάστασης και την ανυπαρξία για πολλά χρόνια πολιτικών χρήσεων γης και αποκέντρωσης. Το καθεστώς της ελεύθερης εγκατάστασης δεν απαγορευόταν ρητά, ούτε και η αδειοδότηση μέσα στον οικισμό. Η ύπαρξη βιομηχανίας εντός αστικού δικτύου, χωρίς τον απαραίτητο σχεδιασμό, συντέλεσε στην σταδιακή παρακμή του αστικού χώρου. Οι συνθήκες αυτές, δεν διευκόλυναν τη βιομηχανία, η οποία εγκλωβίστηκε στον οικιστικό ιστό χωρίς να μπορεί να αναπτυχθεί κατά τρόπο εποικοδομητικό. Σταδιακά, η πίεση για καλύτερη ποιότητα ζωής μέσα στον οικιστικό ιστό οδήγησε σε αυστηρούς περιορισμούς στη λειτουργία των επιχειρήσεων και σε απαγορεύσεις με τελικό αποτέλεσμα την απομάκρυνσή τους, χωρίς όμως να υπάρχουν οι υποδοχείς μετεγκατάστασης ούτε οι υποδομές για την απρόσκοπτη λειτουργία τους. Έτσι συχνά παρατηρείται το φαινόμενο όπου, οι βιομηχανικές περιοχές μεταφέρονται σε περιοχές εκτός σχεδίου με πολύ δυσμενείς όρους, ευνοώντας έτσι το φαινόμενο της διασποράς και της αλλοίωσης των χαρακτηριστικών του φυσικού περιβάλλοντος. Η εθνική πολιτική, κρίθηκε ατελέσφορη όσων αφορά στις πολιτικές που εφάρμοσε για την απομάκρυνση της βιομηχανίας από τον οικιστικό ιστό. Ο χωροταξικός σχεδιασμός και η οριοθέτηση χώρων με χρήση βιομηχανία ξεκίνησε στα τέλη της δεκαετίας του ’70. Όμως οι περιοχές που οριοθετήθηκαν παραμένουν ακόμα εκτός σχεδίου και δεν υπάρχουν οι αναγκαίες υποδομές. Χωροθετήθηκαν 48 ΒΙΠΑ- ΒΙΟΠΑ σε όλη την Αττική εντός και εκτός οικιστικού ιστού που όμως δεν ήταν αρκετά να καλύψουν τις ανάγκες μετεγκατάστασής των βιομηχανιών. Πολλές από αυτές τις περιοχές είχαν από τότε μεγάλη πληρότητα και οι απαιτήσεις της εκτός σχεδίου δόμησης (αρτιότητα 4 στρέμματα) δεν άφησαν περιθώρια για μεγάλο αριθμό άρτιων γηπέδων. Αναφορικά, το θεσμικό πλαίσιο για μετεγκατάσταση και αποσυμφόρηση του οικιστικού ιστού στηρίχθηκε στο Π.Δ. 84/84 που ίσχυσε μέχρι το 2001. Ήταν ένα εκβιαστικό διάταγμα που οδήγησε σε στρεβλώσεις και παράνομες ενέργειες και στερούσε από τη βιομηχανία τη δυνατότητα να αναπτυχθεί σε ένα υγιές επιχειρηματικό περιβάλλον. Ο Ν.2965/2001 στη συνέχεια πέτυχε την απεμπλοκή του καθεστώτος εγκατάστασης από τις στείρες απαγορεύσεις του Π.Δ. 84/84 και έδωσε τη δυνατότητα στη βιομηχανία να προσαρμοστεί στις ανάγκες της ζήτησης τόσο στην ίδρυση όσο και τον εκσυγχρονισμό των επιχειρήσεων. Ο νεότερος νόμος 3325/2005 που έχει ως βάση τον 2965/2001 βελτίωσε κάποιες αδυναμίες του 2965/2001 και επιχείρησε να απλοποιήσει περισσότερο τη διαδικασία αδειοδότησης. Για την ανάκαμψη της βιομηχανικής δραστηριότητας, πέρα από τη βελτίωση του μακροοικονομικού περιβάλλοντος, είναι αναγκαία και η δημιουργία ενός ευνοϊκότερου επιχειρηματικού περιβάλλοντος. Σε αυτή την κατεύθυνση η χωροθέτηση νέων επιχειρηματικών ζωνών, η αύξηση των χώρων για βιομηχανική εγκατάσταση μέσα από τη διαδικασία πολεοδόμησης, η θεσμοθέτηση καλλίτερων όρων δόμησης, η οργάνωση των ΒΙΠΑ-ΒΙΟΠΑ και η δημιουργία της αναγκαίας βιομηχανικής υποδομής καθώς και ο περιορισμός της γραφειοκρατίας στο καθεστώς εγκατάστασης δημιουργούν προϋποθέσεις για ασφαλή λειτουργία των βιομηχανικών μονάδων και για πιο ανταγωνιστική λειτουργία. Δεδομένου της αναγκαιότητας της βιομηχανίας, αλλά και λαμβάνοντας υπόψη ότι η λειτουργίας της κάτω από ειδικά διαμορφωμένες συνθήκες δύναται να συντελέσει σημαντικά στην ανάπτυξη. Στα πλαίσια αυτά, κρίνεται αναγκαίος ο σχεδιασμός ενός πολεοδομικού μοντέλου βιομηχανικής πόλης. Το μοντέλο αυτό, είναι δομημένο έτσι ώστε να προωθεί την ομαλή σύνδεση βιομηχανίας και οικισμού και επιπρόσθετα, να ικανοποιεί τις ανάγκες του οικισμού σε ποιότητα ζωής αλλά και περιβαλλοντική ισορροπία. Βασικό σημείο για το σχεδιασμό του μοντέλου, υπήρξε η βιομηχανική πόλη των Άσπρων Σπιτιών αλλά και λοιπές ευρωπαϊκές βιομηχανικές πόλεις. Στα πλαίσια της παρούσης διπλωματική εργασίας, προτείνεται ένα ολοκληρωμένο πολεοδομικό μοντέλο ανάπτυξης της βιομηχανικής πόλης. Αρχικά, συγκεντρώθηκαν και αναλύθηκαν όλα εκείνα τα πρότυπα πολεοδομικά μοντέλα που αφορούσαν στις βιομηχανικές πόλεις και την οργάνωσή τους. Για την βέλτιστη δυνατή προσέγγιση του συγκεκριμένου μοντέλου, μελετήθηκαν οι ήδη υπάρχουσες βιομηχανικές πόλεις αλλά και οι βιομηχανικοί οικισμοί, υπάρχοντες και μη, που ανήκουν στον ελλαδικό χώρο. Να τονιστεί ότι, η περίπτωση του πρότυπου βιομηχανικού οικισμού Άσπρα Σπίτια, διέτρεξε καθοριστικό ρόλο κατά τη μελέτη και το σχεδιασμό του πολεοδομικού μοντέλου. Κατόπιν, παρατίθεται το νομικό πλαίσιο που αφορά τόσο στη βιομηχανία, ως προς τους κανόνες χωροθέτησης, η οδηγία SEVESO II αλλά και λοιπές κείμενες νομοθεσίες που αφορούν κυρίως σε λειτουργικά χαρακτηριστικά του προτεινόμενου πολεοδομικού μοντέλου. Στη συνέχεια, εξετάστηκαν βιομηχανικές πόλεις της Ευρώπης, στις οποίες καθοριστικό ρόλο για την επιλογή τους κρίθηκε η διαδικασία ανάκαμψής τους με στόχο την άνοδο της ποιότητας ζωής σε αυτές. Στα πλαίσια αυτά, αναλύθηκαν οι βασικές πολεοδομικές παράμετροι και οι πολεοδομικές αναπλάσεις των βιομηχανικών αυτών πόλεων, με στόχο την αποκατάσταση των λανθασμένων πολιτικών βιομηχανοποίησής τους. Τέλος, συγκεντρώθηκαν όλα εκείνα τα στοιχεία που συντελούν στη δημιουργία ενός ολοκληρωμένου πολεοδομικού μοντέλου. Ενός πολεοδομικού μοντέλου στηριζόμενου αποκλειστικά στη βιομηχανική δραστηριότητα και που δύναται να εξασφαλίζει υψηλή ποιότητα ζωής αλλά και μεγάλη προβλεπόμενη διάρκεια ζωής.