Η Συμπερασματολογία της Αιτιότητας Στους Παραγοντικούς Σχεδιασμούς - Γιαννακοπούλου, Αικατερίνη Ε. (Σχολή Εφαρμοσμένων Μαθηματικών και Φυσικών Επιστημών, 2014)
Μέχρι σήμερα, τα προβλήματα που εμπλέκονται, με την έννοια της αιτιώδους συμπερασματολογίας, στους διάφορους τομείς, όπως η Κοινωνιολογία, η Επιδημιολογία και η Ιατρική έχουν μελετηθεί αρκετά στην Στατιστική Επιστήμη. Η συμπερασματολογία συσχετίσεων δεν υποννοεί αιτιότητα. Ο στόχος αυτής της εργασίας είναι η ενίσχυση των πλεονεκτημάτων, που σημειώθηκαν μετά από πρόσφατες προόδους στην αιτιώδη συμπερασματολογία και η ανάπτυξη της έννοιας της αιτιότητας στον κλάδο των παραγοντικών σχεδιασμών. Στο πρώτο κεφάλαιο της εργασίας, αναπτύσσονται οι έννοιες της αιτιότητας. Τονίζονται οι παραδειγματικές μετατοπίσεις που πρέπει να ληφθούν από τη μετάβαση της παραδοσιακής στατιστικής ανάλυσης προς την αιτιώδη. Τρεις ευδιάκριτες έννοιες αιτιότητας καθορίζονται. Δίνεται ιδιαίτερη έμφαση στους τροποποιητές επίδρασης, στις μεσάζοντες μεταβλητές, στις background μεταβλητές και στους απαρατήρητους παράγοντες σύγχυσης. Στο δεύτερο κεφάλαιο προτείνεται, ένα πλαίσιο για αιτιώδη συμπερασματολογία, για τους παραγοντικούς σχεδιασμούς δύο στάθμεων. Το πλαίσιο χρησιμοποεί την έννοια των πιθανών εκβάσεων που υπογραμμίζονται στο κεντρικό στάδιο της αιτιώδους συμπερασματολογίας και επεξηγεί αναλυτικά την προσέγγιση του Neyman για εκτίμηση αιτιωδών επιδράσεων καθώς και τους ελέγχους τυχαιοποίησης που βασίζονται στην ισχυρή μηδενική υπόθεση του Fisher. Εξετάζονται διάφορα πειραματικά σχέδια που βοηθούν στον προσδιορισμό του μέσου όρου φυσικών έμμεσων επιδράσεων . Μερικά από αυτά τα σχέδια απαιτούν τον τέλειο χειρισμό μιας μεταβλητής μεσάζονται, ενώ άλλα μπορούν να χρησιμοποιηθούν ακόμα και όταν μόνο ο ατελής χειρισμός είναι δυνατός. Αναπτύσσονται δυναμικά συστήματα επεξεργασίας, που είναι χρονοποίκιλες θεραπείες και εξατομικεύουν τις ακολουθίες θεραπειών στον ασθενή. Η κατασκευή του δυναμικού συστήματος επεξεργασίας είναι προκλητική γιατί ένας ασθενής θα είναι επιλέξιμος για κάποια συστατικά θεραπείας μόνο όταν δεν ανταποκρίνεται (ή ανταποκρίνεται) στα άλλα συστατικά της αγωγής. Τέλος, στο τρίτο κεφάλαιο αναπτύσσεται, μια προσέγγιση στην δημιουργία συμπερασματολογίας αιτιότητας για ενδεχόμενες εκβάσεις. Σε αυτή την προσέγγιση η αιτιώδης επίδραση ορίζεται σαν μια σύγκριση αποτελεσμάτων από δύο ή περισσότερες θεραπείες, με ένα μόνο αποτέλεσμα τελικά να παρατηρείται. Η εφαρμογή αυτής της προσέγγισης αναπτύσσεται σε ένα συλλογικό αριθμό δεδομένων από σχεδιασμούς και προβλήματα συσχετίσεων, κλινικής έρευνας και επιδημιολογίας.